Ethiopia Check


Channel's geo and language: Ethiopia, Amharic


ኢትዮጵያ ቼክ በማህበራዊ ሚድያ እና በመደበኛ ሚድያዎች የሚቀርቡ ሀሰተኛ መረጃዎችን በማጣራት ስራዎቹን ለተከታታዮቹ ያቀርባል።


Channel's geo and language
Ethiopia, Amharic
Statistics
Posts filter


#EthiopiaCheck Quotes

ጠ/ሚር አብይ አህመድ ዛሬ በተጀመረው የኢንተርኔት አስተዳደር ጉባኤ (IGF) ላይ ከደቂቃዎች በፊት ከተናገሩት የተወሰደ:

- [ኢንተርኔትን በተመለከተ] ባለፉት አራት አመታት ኢትዮጵያ ፈተና አጋጥሟታል፣ እድሎችንም አግኝታለች። ለምሳሌ ኢንተርኔት ለሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን አግዟል። በሌላ በኩል ኮቪድ ባጋጠመበት ወቅት አንዳንድስራዎችን በኢንተርኔት አማካኝነት ለመስራት እድል ፈጥሯል።

- አሁን ላይ የኢንተርኔት ነፃነት ጉዳይ ጥያቄ ውስጥ ገብቷል። ትልልቅ ፕላትፎርሞች ተጠቃሚዎች የሚያገኟቸውን መረጃዎች ተቆጣጥረዋል። በፖለቲካም በርካቶችን ተሳታፊ ቢያደርግም ሉአላዊነትን፣ የዴሞክራሲ ባህሎችን እና የፖለቲካ መረጋጋት ላይ ጥላውን አጥልቷል።

- ከዚህም በተጨማሪ የሀሰተኛ መረጃ እና የአሉባልታዎች በማይታወቁ አካላት እንዲሰራጩ እድል ከፍቷል።

@EthiopiaCheck


#EthiopiaCheck Scam Alert

"የኳታር ኤምባሲ የከፈተው የቴሌግራም ቻናል የለም"--- አዲስ አበባ የሚገኘው የኳታር ኤምባሲ ለኢትዮጵያ ቼክ

ከሰሞኑ "የ2022 የአለም ዋንጫ አዘጋጅ ኳታር የአለም ዋንጫ መረጃዎች የምትለቅበትን የቴሌግራም ቻናል ለብዙዎች  ተደራሽ ለማድረግ በማሰብ ቻናሉን ለሚቀላቀሉ በሙሉ የ 10,000 ሺህ ብር ቦነስ አዘጋጅታለች" የሚል መረጃ በተለይ ቴሌግራም ላይ በስፋት እየተሰራጨ ይገኛል።

ይህ ቻናል "የኳታር መንግስት ለኢትዮጵያ እና ለሌሎች 8 የአፍሪቃ ሀገራት ከ 20,000,000 ብር በላይ በመመደብ ዜጎች ስልኮቻቸውን (ቴሌግራማቸውን) ብቻ ተጠቅመው ወደ አለም ዋንጫው የቴሌግራም ገፅ በመግባት ወይም ሌሎች ወዳጆቻቸውን ወደ ገፁ ሲጋብዙ ተሸላሚ የሚሆኑበትን መንገድ አዘጋጅቷል" የሚል መረጃ በማሰራጨት በአምስት ቀናት ብቻ ከ23,000 በላይ የቴሌግራም ተከታታዮችን አፍርቷል።

ሽልማቱን እያስተዋወቀ ያለው እና ያዘጋጀው በአዲስ አበባ የሚገኘው የኳታር ኤምባሲ እንደሆነ፣ እንዲሁም ገንዘብ መቀበያ መንገዱ በቴሌብር እና በ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ብቻ መሆኑን ያስረዳል።

በዚህ ዙርያ ኢትዮጵያ ቼክ አዲስ አበባ የሚገኘውን የኳታር ኤምባሲ ያነጋገረ ሲሆን "የኳታር ኤምባሲ የከፈተው የቴሌግራም ቻናል የለም፣ እንዲህ አይነት ሽልማትም አልተዘጋጀም። ይህ በኤምባሲው እውቅና የሌለው ነው" የሚል ምላሽ አግኝቷል።

ምንጫቸው የማይታወቅ፣ በይፋ ያልተነገሩ እና ለማጭበርበር የተከፈቱ አካውንቶችን ባለመከተል ራሳችንን ከመጭበርበር እንከላከል።

@EthiopiaCheck


⬆️
#MondayMessage Ergaa Wiixataa

Qabxiilee ijoo waa’ee Fooramii Bulchiinsa Intarneetii /IGF/ 17ffaa Finfinneetti taa’amu

Fooramiin Bulchiinsa Intarneetii Idil-addunyaa /IGF/ 17ffaa har’a Sadaasa 28 bara 2022 irraa eegalee guyyoota shaniif magaalaa Finfinneetti taa’ama.

Waltajjii idil-addunyaa Dhaabbata Biyyoota Gamtoomanii kanarratti angawootni mootummaa, dhaabbileen daldalaa, dhaabbileen hawaasa siiviilii, dhaabbileen idil-addunyaa fi qaamoleen dhimmichaan hidhata qaban irratti hirmaatu.

Yaa’ii kanarratti qooda fudhattootni qaamaan magaala Finfinneetti argamuunfii gama intarneetiin (online) hirmaatu.

Fooramiin Bulchiinsa Intarneetii waggaa waggaan adeemsifamu kun waliingahiinsa, nageenya, misooma intarneetiifii dhimmoota kanaan walqabatan biroo irratti xiyyeeffachuun adeemsifama.

Haaluma kanaan fooramiin IGF 17ffaa bara kana qopheessummaa Itoophiyaan taa’amu kunis dhimmoota ijoo shan irratti xiyyeeffachuun adeemsifama.

Dhimmi ijoon inni tokkoffaan waliingahiinsa intarneetii guddisuufii mirgoota namoomaa eegsisuu irratti kan xiyyeeffatudha. Kunis ‘intarneetiin wanta ummatni addunyaa marti argachuu qabufii dirreen isaas naga qabeessa ta’e ta’uu qaba’ kan jedhudha.

Haa ta’u malee haala qabatamaa yeroo ammaatiin addunyaarratti namootni biliyoonni 2.7 carraa intarneetii fayyadamuu hin argatin jiru.

Kana jechuunis ummata biyyoota guddataa jiran keessaa dhibbeentaan 21 qofti intarneetii fayyadamaa kan jiran yemmuu ta’u biyyoota guddatan keessatti garuu lakkoofsi kun dhibbeentaa 87 dha.

Dhimmi ijoon fooramiin IGF bara kanaa irratti xiyyeeffatu inni biraan immoo adda ciccituu fi dhorkaa tajaajila intarneetii hambisuudha.

Bara faranjootaa 2021 keessa biyyoota addunyaa 34 keessa tajaajilli intarneetii al 182 cufamuu kan himu IGF, gochaan kun sirna dimokiraasii kan quucarsu fi mirgoota dhala namaa kan sarbu ta’uu hima.

Kanaafis addunyaarratti facaatiin odeeffannoo bilisa ta’e akka jiraatufii kutaaleen addunyaa tajaajila intarneetii hin arganne akka argataniif hojjetamuu akka qabu dhaama.

Nageenya intarneetii eegsisuufii itti gaafatamummaa lafa qabsiisuu kan jedhu immoo dhimma ijoo sadaffaa Fooramiin Bulchiinsa Intarneetii bara kanaa irratti xiyyeeffatudha.

Kun immoo haleellaawwan gama intarneetiin raawwataman (cyberattacks) fi hordoffii gama intarneetaan raawwatamu (mass surveillance) ittisu akkasumas facaatii odeeffannoo sobaa ittisuu kunneen jedhan ofkeessaa qaba.

Kana malees sadarkaa addunyaatti haleellaan gama intarneetiin (online) dubartoota fi kutaalee hawaasaa biroo irratti raawwatamus rakkoo ijoo akka ta’e himuun qaamoleen dhimmi ilaallatu rakkoo kana dhabamsiisuuf tumsuu akka qabanis hima.

Dhimmootni ijoon Fooramiin Bulchiinsa Intarneetii bara kanaa irratti xiyyeeffatu isaan biroon immoo eegumsa odeeffannoo dhuunfaa fi rakkoolee tekinoloojiiwwan ammayyaa akka hubannoo nam-tolchee (AI) walqabatanii dhufan hambisuu irratti kan xiyyeeffatanidha.

Hirmaattootni yaa’ichaas dhimmoota ijoo shan kanarratti kan mari’atan yemmuu ta’u waltajjiileen marii garagaraas ni taa’amu.

@EthiopiaCheck




⬆️
#EthiopiaCheck Explainer

ተመሳሳይ የሰሌዳ ቁጥር ስላላቸዉ እና በማህበራዊ ትስስር ገጾች እየተጋሩ ስለሚገኙት መኪናዎች ኢትዮጵያ ቼክ ያዘጋጀው ማብራርያ።

ሰሞኑን በተለይ በቲክቶክ /TikTok/ የማህበራዊ ትስስር ገጽ ላይ ተመሳሳይ የአዲስ አበባ ታርጋ/ሰሌዳ ቁጥር ያላቸዉ ሁለት ጥንድ መኪናዎች ቪዲዮ በብዛት ሲጋራ ተመልክተናል።

እነዚህ ተመሳሳይ ታርጋ ቁጥር ያላቸዉ መኪናዎች ደግሞ ኮድ 2- አአ B09472 (ቶዮታ ኮሮላ እና ራቫ4) እንዲሁም ኮድ 3- አአ 25473 የሆኑ ሁለት ስሪታቸው ቆየት ያለ የሚመስል ፒክአፕ መኪናዎች ናቸዉ።

እነዚህ ተመሳሳይ ታርጋ ያላቸዉ መኪኖችን ጉዳይ በተመለከተ ኢትዮጵያ ቼክ የአዲስ አበባ አስተዳደር አሽከርካሪ ተሽከርካሪ ፈቃድና ቁጥጥር ባለስልጣንን ማብራሪያ ጠይቋል።

የባለስልጣኑ ምክትል ስራ አስኪያጅ አቶ በድሉ ሌሊሳ ኮድ 2- አአ B09472 ታርጋ ቁጥር የቶዮታ ራቫ4 /Toyota RAV4/ መሆኑን እና የዚህ መኪና ባለንብረት ታርጋዉ መሰረቁን መጋቢት 2014 ማመልከቱን ነግረዉናል።

“ትክክለኛ (ባለ ታርጋዉ) ባለ ራቫ4 ነዉ። ተሽከርካሪ አቁሞ ሰሌዳ ይሰረቅበታል፤ ከፊትም ከሗላም ማለት ነዉ” ብለዋል አቶ በድሉ።

በዚሁ መሰረትም የራቫ4 መኪና ባለንብረት የመኪናዉ ሰሌዳ እንደጠፋበት ፖሊስ ጋር አስመስክሮ ለአዲስ አበባ አስተዳደር አሽከርካሪ ተሽከርካሪ ፈቃድና ቁጥጥር ባለስልጣን ሪፖርት ማድረጉንም ይናገራሉ።

ባለስልጣኑም ጉዳዩ በጋዜጣ እንዲታተምና ለአንድ ወር እንዲቆይ ካደረገ በኋላ ሰሌዳዉ እንዲታተም ለፌደራል ፐብሊክ ሰርቪስ ትራንስፖርት ድርጅት ደብዳቤ መጻፉን እና ሰሌዳዉም ታትሞ መሰጠቱን ነግረዉናል።

ከወራት በኋላ ደግሞ የራቫ 4 ተሽከርካሪ ባለንብረት የተሰረቀበት ታርጋ በቶዮታ ኮሮላ ላይ ተለጥፎ ሲነዳ በማየቱ በመከታተል ለፖሊስ ሪፖርት ማድረጉን እና መኪናዉም መስከረም 18 ቀን 2015 በፖሊስ ቁጥጥር ስር መዋሉን እንዲሁም ለጉምሩክ ኮሚሽን ተላልፎ መሰጠቱንም አቶ በድሉ ነግረዉናል።

“የቦሌ ክፍለ ከተማ ፖሊስ መምሪያ (መኪናዉን) ለጉምሩክ ማስረከቡን ጥቅምት 23 ቀን 2015 ደብዳቤ ጽፎልናል። ተሽከርካሪዉ በህጋዊ መንገድ የገባ እንዳልሆነ እና ሰሌዳዉንም በዛዉ መንገድ ያገኘ ስለሆነ ይዞት ለጉምሩክ አስረክቦ ምርመራ አልጨረስኩም ብሏል” ብለዋል።

ራቫ4 ተሽከርካሪውም በቁጥጥር ስር ሁኖ ማጣራቶች እየተደረጉ እንደሆነም አቶ በድሉ ሌሊሳ ለኢትዮጵያ ቼክ ነግረዋል።

በተጨማሪም ተመሳሳይ ሰሌዳ ቁጥር ያላቸዉ ኮድ 3- አአ 25473 የሆኑ ሁለት ፒክ አፕ መኪኖችም በፖሊስ ቁጥጥር ስር ዉለዉ ምርመራ እየተደረገ መሆኑንም ጠቁመዋል።

በሌላ በኩል አንዳንድ የማህበራዊ ትስስር ገጾች ተጠቃሚዎች “በህገ ወጥ መንገድ ወደ ሀገር ለሚገቡ መኪኖች በህገ ወጥ መንገድ ሰነዶች ተሰርተዉ ሰሌዳም ይሰጣቸዋል” የሚሉ ቅሬታዎችን ሲያጋሩ ተመልክተናል።

ይህን ጉዳይ የጠየቅናቸዉ አቶ በድሉ ሌሊሳ ሁለት መኪኖች በተመሳሳይ ሰሌዳ የሚመዘገቡበት አሰራር እንደሌለ፤ ይህን ማድረግ የሚያስችል የአሰራር ክፍተትም እንደሌለ ይናገራሉ።

“መኪና በኮንትሮባንድም ሆነ በሌላ መንገድ ገብቶ እኛጋ መጥቶ ሲስተም ላይ ተመዝግቦ ማለፍ የሚችልበት ክፍተት ምንም የለም፤ ዜሮ ነው” ብለዋል።

ነገር ግን በህገ ወጥ መንገድ ወይም በኮንትሮባንድ የገባን መኪና ነድቶ ለማሳለፍ፤ ወንጀል ለመፈጸም እና ለሌላ አላማ ለማዋል የሰሌዳ ስርቆት እንደሚፈጸም እና ፎርጅድ ቦሎ በመስራትም ለጊዜዉ ከቦታ ቦታ ለመንቀሳቀስ ጥቅም ላይ እንደሚዉልም ተናግረዋል።

ስለዚህም የመኪና ባለንብረቶች የመኪናቸዉ ሰሌዳ እንዳይሰረቅ ጥንቃቄ እንዲያደርጉ፤ ከተሰረቀም ለፖሊስ እና ሰሌዳዉን ለሰጠ አካል በፍጥነት ሪፖርት ማድረግ እንዳለባቸዉ አሳስበዋል።

@EthiopiaCheck




⬆️
#EthiopiaCheck የአርብ የሚድያ ዳሰሳ

1. ትዊተር የትክክለኛነት መለያ (Verification) ለሚሰጣቸው አካውንቶች ሶስት አይነት ቀለሞችን መጠቀም እንደሚጀምር የኩባንያው ዋና ስራ አስፈጻሚ ኢሉን መስክ አስታውቀዋል። በዚህም መሰረት እውቅና የተሰጣቸው የኩባንያ አካውንቶች ወርቃማ፣ የመንግስት አካላት አካውንቶች ግራጫ እንዲሁም የግለሰብ አካውንቶች (ተጽኖ ፈጣሪ የሆኑም ያልሆኑም) ሰማያዊ ቀለም ያለው የማረጋገጫ ምልክት ይኖራቸዋል ተብሏል። ይህ አሰራርም በመጭው ሳምንት መጨረሻ ወደ ስራ እንደሚገባ ተገልጿል።

2. ሪፖርት የሚደረጉ የጥላቻ ይዘቶችን በመመርመር እና በማስወገድ ረገድ አብዛኞቹ የማህበራዊ ሚዲያ አገልግሎት ሰጭ ኩባንያዎች ከአምናው ዝቅ ያለ ውጤት ማሳየታቸውን የአውሮፓ ኮሚሽን በትላንትናው ዕለት ይፋ ያደረገው የዳሰሳ ጥናት አሳይቷል። ትዊተር ቀዳሚውን ቦታ የያዘ ሲሆን በ24 ሰዐታት ከሚደርሱት ሪፖርቶች መካከል መመርመር የቻለው ግማሽ ያህሉን ብቻ መሆኑ ተጠቅሷል። ይህም ከአምናው ጋር ሲነጻጸር የ34% ቅናሻ ታይቶበታል። የጥላቻ ሪፖርቶችን በማስገድ ደግሞ የ5% ቅናሽ ማሳየቱን የጥናት ውጤቱ አስነብቧል። ቲክቶክ ሪፖርቶችን በመመርመር እንዲሁም ዩቱብ የጥላቻ ይዘቶችን በማስወገድ መሻሻል ያሳዩ የማህበራዊ ሚዲያዎች መሆናቸውም ተጠቅሷል።

3. ሜታ አገልግሎቶቹን የሚጠቀሙ ታደጊዎችን ደህንነት ለመጠበቅ አዳዲስ አሰራሮችን ወደትግበራ ማስገባቱን በሳምንቱ መጀመሪያ አስታውቋል። በአዲሶቹ አሰራሮችም ሜታ ዕድሜያቸው ከ16 ዓመት በታች የሆኑ የፌስቡክና የኢንስታግራም ተጠቃሚዎችን የአካውንት ቅንብር (account setting) የበለጠ እንዲቆጣጠር ያስችለዋል ተብሏል። እንዲሁም ከጎልማሶች የሚላኩ የውስጥ መልዕክቶችን፣ የምስል ልውውጦችን እና ሌሎች በታዳጊዎች ላይ አሉታዊ ተጽኖ ሊያስከትሉ የሚችሉ ድርጊቶችን ለመቆጣጠርም እንደሚረዳ ተገልጿል።

✅️ በዚህ ሳምንት ያቀረብናቸው መረጃዎች እና የቴሌግራም ሊንኮቻቸው:
- በሰኞ መልዕክታችን  መረጃን በማጣራት ስራ ስኬታማው ከሆነው ፖሊቲፋክት ምን መማር እንደምንችል የሚያስቃኝ መልዕክት አስነብበናል:
https://t.me/ethiopiacheck/1639

-እንዲሁም ከኳታር የዓለም ዋንጫ ጋር በተያያዘ የተሰራጩ ሀሰተኛ ምስሎችንና መረጃዎችን አጣርተናል:
https://t.me/ethiopiacheck/1640
https://t.me/ethiopiacheck/1641

@EthiopiaCheck




#EthiopiaCheck Fact Check

በኳታር በመካሄድ ላይ ባለው የዓለም ዋንጫ አርጀንቲናን 2 ለ 1 በማሸነፍ በርካቶችን ላስገረመው የሳዑዲ አረቢያ ብሔራዊ ቡድን ተጫዋቾች ለእያንዳንዳቸው ቅንጡ የሆኑ ሮልስ ሮይስ ተሽከርካሪዎች መሸለማቸውን የሚገልጹ መረጃዎች በስፋት በሀገር ውስጥ ሚድያዎች እና በማህበራዊ ሚድያ ተጠቃሚዎች ሲሰራጩ ተመልክተናል።

መረጃውን ካሰራጩት መካከልም ሬዲዮ ጣቢያዎች እና የዲጂታል ሚድያዎች ይገኙበታል።

“አረንጓዴ ጭልፊቶች” በሚል ቅፅል ስም የሚታወቀው የሳዑዲ አረቢያ ብሔራዊ ቡድን ውጤት በሀገሪቱ ዜጎች ዘንድ ከፍተኛ ደስታን የፈጠረ ሲሆን የሀገሪቱ መሪ ንጉስ ሳልማንም ከጨዋታው ማግስት ያለውን ቀን የዕረፍት ቀን (Public Holiday) ሆኖ እንዲውል ውሳኔ አስተላልፈዋል።
ይሁን እንጂ ኢትዮጵያ ቼክ ባደረገው ማጣራት ሽልማቱን በተመለከተ የተሰራጩ መረጃዎች የተሳሳቱ መሆናቸውን ተመልክቷል። በሀገሪቱ ሚዲያዎች ዘገባ መሰረት ለተጫዋቾቹ እስካሁን ቃል የተገባ ሽልማት የለም።

ሽልማቱን የተመለከቱ መረጃዎች መሰራጨት የጀመሩት አንዳንድ ተጽኖ ፈጣሪ የአረብ ሀገራት ትዊተር ገጾች ተጫዋቾቹ ሮልስ ሮይስ መኪና እንዲሸለሙ መጠየቃቸውን ተከትሎ ነበር።

ለቅስቀሳቸውም እ.አ.አ በ1994 ዓ.ም በተደረገው የዓለም ዋንጫ የሳዑዲ ብሔራዊ ቡድን ከምድቡ ማለፍ ያስቻለችውን ጎል ማስቆጠር ለቻለው ሳውድ አል-ኦዊራን በወቅቱ በሀገሪቱ ንጉስ የተበረከተለትን ተሽከርካሪ በምሳሌነት በመጥቀስ ነበር።

በሽልማት ተሰጠ የተባለው ተሽከርካሪ ዋጋ ከ28 ሚሊዮን ዶላር በላይ መሆኑን ተመልክተናል (https://www.forbes.com/sites/nargessbanks/2021/05/27/this-is-the-design-story-behind-rolls-royces-custom-built-boat-tail/)


#EthiopiaCheck Fact Check

እነዚህ ምስሎች በኳታር ፖሊሶች የተያዙ የቢራ መጠጦችን አያሳዩም።

ከታች የሚታዩት ምስሎች በኳታር እየተካሄደ ባለው የአለም ዋንጫ በእንግሊዝ ደጋፊዎች ወደ ስቴዲየም ሊገቡ የነበሩ ቢራ መጠጦች መሆናቸዉን የሚጠቅሱ መረጃዎች በማህበራዊ ትስስር ገጾች ሲጋሩ ተመልክተናል።

በኳታሩ የአለም ዋንጫ የአልኮል መጠጥ በስቴድየሞች ውስጥ እንዳይሸጥ ክልከላ መደረጉን ፊፋ ማስታወቁ ይታወሳል።

እነዚህን ምስሎች ያጋሩ የማህበራዊ ትስስር ገጾች እና አካውንቶችም ይህንኑ በመጥቀስ ነው ምስሎቹን ያጋሩት።

ይሁን እንጂ እነዚህ ሁለት ምስሎች ከሰሞኑ በኳታሩ የአለም ዋንጫ የተነሱ ሳይሆን ከዚህ በፊት በተለያዩ ጊዜያት በግለሰቦች እና የሚዲያ ዘገባዎች ጥቅም ላይ የዋሉ መሆናቸዉን ኢትዮጵያ ቼክ አረጋግጧል።

በዚሁ መሰረት በፔፕሲ መጠጥ ምስል ታሽጎ የሚታየዉ እኤአ በ2015 በድብቅ ወደ ሳዉዲ አረቢያ ሊገባ የነረና በሀገሪቱ የጸጥታ አካላት ቁጥጥር ስር የዋለ የአልኮል መጠጥ ነዉ። ቢቢሲ ስለዚህ ክስተት የሰራዉ ቆየት ያለ ዘገባም በዚህ ማስፈንጠሪያ ይገኛል https://www.google.com/amp/s/www.bbc.com/news/newsbeat-34798998.amp።

በሌላ በኩል ኮካ ኮላ (Coca Cola) የሚል ጽሁፍ የሚነበብበት ምስል ደግሞ ቶም ሀመንድ የሚል ስም ባለዉ የኢንስታግራም አካዉንት ሰኔ 2014 የተጋራ ምስል ነዉ።

ስለዚህ እነዚህ ምስሎች በኳታር ፖሊሶች የተያዙ የቢራ መጠጦች ናቸው ተብሎ የተሰራጨው መረጃ አሳሳች ነው።

@EthiopiaCheck


⬆️
#EthiopiaCheck የሰኞ መልዕክት

መረጃን በማጣራት ስራ ስኬታማው ፖሊቲፋክት ምን ያስተምረናል?

ግዜው እ.ኤ.አ. በ2009 ዓ.ም. ነበር። ከተመሰረተ 2 ዓመት እንኳን ያልሞላው ፖሊቲፋክት የተባለ የመረጃ አጣሪ ቡድን የፑሊትዘር ሽልማትን (Pulitzer Prize) ብዙዎችን ባስደነቀ መልኩ ተሸልሞ ነበር። አምስት ጋዜጠኞች እና አርታኢዎችን ጨምሮ ጥቂት ተመራማሪዎችን የያዘው ይህ ቡድን በቀድሞ ስሙ ሴይንት ፒተርስበርግ ታይምስ በሚባል ጋዜጣ ውስጥ የ2008 (እ.ኤ.አ.) የአሜሪካ ምርጫን ምክንያት አድርጎ የተፈጠረ የዘገባ ፕሮጀክት ነበር።

ቡድኑ በዚህ ጊዜ ውስጥ በአሜሪካውያን ፖለቲከኞች የተነገሩ ከ750 በላይ ንግግሮችን አጣርቶ እውነቱን ከውሸት፣ ፍሬውን ከገለባ በመለየቱ ነበር ይህንን የከበረ ሽልማት የተሸለመው። እነዚህ ጋዜጠኞች የመረጃ ማጣራት ስራውን ሲጀምሩ ታድያ ነገሮች ቀላል እንደማይሆኑ ያውቁ ነበር። ምንም እንኳን የጋዜጠኞቹ ፕሮጀክት በፍሎሪዳ ግዛት ትልቁ የሚባለው ጋዜጣ በባለቤትነት የሚያስተዳድረው ቢሆንም፣ ከሁሉም አቅጣጫ ቁጣን እንደሚያስተናግዱ ምንም አልተጠራጠሩም። ቶሎ ብለውም ትኩረትን ማግኘት ነበረባቸው።

በጥቂት ጋዜጠኞች እና ተመራማሪዎች የተመሰረተው ይህ የመረጃ ማጣራት ፕሮጀክት ትኩረት ማግኘት የጀመረው ’የሀቅ-መለኪያ’ (Truth-o-Meter) የሚል ስም በተሰጠው በዓይነቱ ልዩ በሆነ የደረጃ አሰጣጥ ሂደት፣ እነዚህን ንግግሮች ‘እውነት’፣ ‘እንደነገሩ እውነት’፣ ‘ግማሽ ውሸት’፣ እና ‘ውሸት’ በሚል መመደብ ከጀመረ በኋላ ነበር።

በሀገራችን ኢትዮጵያ ውስጥም ይህንን ስራ መስራት የሚችሉ ሰፊ ልምድ ያላቸው ጋዜጠኞች እና የሚድያ ተቋማት እንዳሉ ይታወቃል። የፖሊቲፋክትን ምርጥ ተሞክሮ በኢትዮጵያ አውድ ውስጥ ለመተግበር ቀጠሮ መያዝም አያስፈልግም።

ከነዚህ በጣት የሚቆጠሩ ግለሰቦች ከመሰረቱት ፕሮጀክት (አሁን ራሱን የቻለና ተጽዕኖ ፈጣሪ ከሆነ ድርጅት) ብዙ ልምድ ማግኘት እንችላለን። ዘግይቶም ቢሆን ጥቂት መረጃ የማጣራት ስራዎችን የሚሰሩ ተቋማት በሀገራችን ብቅ ማለታቸው ጥሩ ቢሆንም፣ ከዚህ በበለጠ መስራት እንደሚቻል ግን እሙን ነው። 

አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ የሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን መግታት በይደር የማይተው ስራ ነው። በይደር የማይተው ስራ መሆኑ ላይ ብዙዎች የሚስማሙበት አንዱ ምክንያት አፍራሽ የሆነ አዙሪት ውስጥ ሊከተን የሚችል ጉዳይ በመሆኑ ነው።

ሌሎችን ማሳመን የሚጠይቁ ስራዎችን የሚሰራ ማንኛውም ሰው አንድን እውነታ የማዛባት፣ የማጋነን ወይም የመሸፈን ገፊ ምክኒያት አለው፣ ሰበብ ሊባልም ይችላል። አዙሪቱ ታዲያ ያለው እዚህ ላይ ነው: በዚህ ሀሰተኛ ይዘት ምክንያት የተፈጠረውን ‘የሃይል መዛባት' ማስተካከል በሚል ሌላ ገፊ ምክኒያት ሌላ ሀሰት የሆነ ይዘት ይፈጠራል።

እንዲያ እንዲያ እያለ ማለቂያ ወደሌለው ዓለም - የውሸት፣ የቅጥፈት፣ የጥፋት ዓለም - ጉዞ ይጀመራል። ለዚህ ነው የሀሰተኛ መረጃ ስርጭትን መግታት ለነገ የሚባል ስራ አይደለም የሚባለው/የምንለው።

@EthiopiaCheck




#EthiopiaCheck Image Check

“የጫካ ፕሮጀክት” በሚል እየተጋራ የሚገኘው ምስል መንግስት በየካ ተራሮች ላይ እያስገነባ የሚገኘዉን ፕሮጀክት አያሳይም።

ይህ የሚታየዉ ምስል መንግስት በየካ ተራሮች ላይ እያስገነባዉ የሚገኘዉ የጫካ ፕሮጀክት መሆኑን በመጥቀስ መረጃዎች በማህበራዊ ትስስር ገፆች እየተጋሩ ይገኛሉ።

ፕሮጀክቱ ቤተመንግስትን ጨምሮ የተለያዩ አገልግሎት መስጫ ተቋማትን በዉስጡ የያዘ ሳተላይት ከተማ (satellite city) እንደሆነ የተነገረለት ነዉ።

ይሁን እንጂ ይህ ምስሉ የሚታየዉ ንድፈ-ሀሳብ በጣሊያናዊዉ አርክቴክት ስቴፋኖ ቦኤሪ የተሰራ ሲሆን በሜክሲኮ ካንኩን ከተማ ለመሰራት የታሰበ ዝመናዊ ከተማ ነው።

ይህ የጫካ ከተማ ንድፈ-ሀሳብ የአከባቢ ጥበቃን መሰረት ያደረገና 400 ሄክታር የሚሸፍን አረንጓዴ ስፍራ በዉስጡ የያዘ ከተማ ነው። የዚህ ንድፈ-ሀሳብ ዝርዝሮች ፎርብስ ሐምሌ 2021 ያጋራው ጽሁፍ ዉስጥ ይገኛል
https://www.forbes.com/sites/yjeanmundelsalle/2021/07/01/milanese-architect-stefano-boeri-builds-forests-in-the-sky/?sh=5edfaefc6954

በሌላ በኩል ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ (ዶ/ር) በዚህ ሳምንት መጀመሪያ በተካሄደው የኢፌዴሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጉባዔ በየካ ተራሮች ላይ እየተገነባ የሚገኘው ፕሮጀክት ዘመናዊ እና ከኢትዮጵያ አልፎ ለአፍሪካም ኩራት የሚሆን እንደሚሆን ተናግረዉ ነበር።

ፕሮጀክቱ 400፣ 500 ቢልየን ብር የሚፈጅ እንደሆነም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ተናግረዉ ነበር።

@EthiopiaCheck


⬆️
#EthiopiaCheck የአርብ የሚድያ ዳሰሳ

1. እሁድ በኳታር አስተናጋጅነት በሚጀመረው የዓለም ዋንጫ ተሳታፊ የሚሆኑ ስፖርተኞችን ከጥላቻ ንግግር፣ ማንቋሸሾችና አግባብነት ከሌላቸው ግብረመልሶች ለመጠበቅ አዳዲስ አገልግሎቶችን ወደ ስራ ማስገባቱን ሜታ አስታውቋል። ሜታ ወደ ስራ ያስገባቸው አገልግሎቶች ስፖርተኞቹ በፌስቡክና በኢንስታግራም የሚደርሳቸውን ግብረመልስና የውስጥ መልዕክት የበለጠ መቆጣጠር የሚያስችላቸው ነው ተብሏል። በተጨማሪም ሜታ የጥላቻ መልዕክት ከሚያሰራጩ አካላት አንጻር ከህግ አስከባሪ አካላት ጋር ተባብሮ እንደሚሰራም ገልጿል።

2. የአየር ንብረት ለውጥን በተመለከተ የሚሰራጩ ሀሠተኛና የተዛቡ መረጃዎችን ስርጭት ለከት ሊበጅለት ይገባል ሲሉ ከ500 በላይ የሚሆኑ ተቋማትና ተጽኖ ፈጣሪ ግለሰቦች በሳምንቱ መጀምሪያ በጋራ በጻፉት ደብዳቤ አስጠንቅቀዋል። ተቋማቱና ተጽኖ ፈጣሪ ግለሰቦቹ ደብዳቤውን የጻፉት በአየር ንብረት ለውጥ ላይ ለመምከር በግብጽ ሻርም ኤል ሼክ ከተማ ለተሰበሰቡ የሀገራት መሪዎችና የቴክኖሎጅ ኩባንያ መሪዎች ነው። የደብዳቤው ጸሃፊዎ የአየር ንብረት ለውጥን ለማሸነፍ በቅድሚያ ጉዳዩን በተመለከተ የሚሰራጩ ሀሠተኛ መረጃዎችን ማስቆም ይጠበቅብናል ብለዋል።

3. የበለጸጉ ሀገራት ሀሠተኛ መረጃ ገዳይ መሆኑን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ችግሩን ለመቅረፍ የድርሻቸውን መወጣ እንዳለባቸው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዝ ማሳሰባቸውን ዩኤን ኒውስ አስነብቧል። ዋና ጸሃፊው በቡድን 20 ሀገሮች ጉብዔ ዋዜማ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ “ሀሠተኛ መረጃ ገዳይ ነው፣ የመኖርና ያለመኖር ጉዳይ ነው” በማለት የችግሩን አሳሳቢነት አጽኖት የሰጡ ሲሆን የጉባዔው ተሳታፊዎች ከችግሩ አንጻር የበኩላቸውን እስተዋጾ እንዲወጡ ተማጽነዋል። ጉተሬዝ ሰውን ማዕከል ያደረገ የዲጅታል ምህዳር እንዲሰፍን እንዲሁም የሚዲያ አጠቃቀም ንቃት እንዲስፋፋ አለም ዓቀፍ ስምምነት አስፈላጊ መሆኑንም በመግለጫቸው አስምረውበታል።

4. በትዊተር የታየው ከፍተኛ የሰራተኞች ፍልሰት ኩባንያው በሀሠተኛ መረጃዎችና በጥላቻ መልዕክቶች ላይ የሚያደርገውን ቁጥጥር ማላላቱን ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ ግለሰቦች ዋየርድ ለተሰኘ የቴክኖሎጅ ጉዳዮች ዘጋቢ ድረገጽ ተናግረዋል። ሀሠተኛ መረጃዎችንና የጥላቻ መልዕክቶች በተመለከተ ከትዊተር ጋር በሽርክና የሚሰሩ ተመራማሪዎችና ባለሙያዎች ለድረገጹ እንደነገሩት ጉዳዩን በተመለከተ ከሚሰሩ ሰራተኞች አብዛኞቹ መልቀቃቸውን ተናግረዋል። ይህንንም ተከትሎ ባለፉት ቀናት የሀሠተኛና የጥላቻ መልዕክቶች በርከት ብለው ስለመታየታቸው ምስክረነታቸውን ሰጥተዋል። በትዊተር ዋና ስራ አስፈጻሚ ኢሉን መስክ ትዕዛዝ እንዲሁም በገዛ ፍላጎታቸውን በርካታ የኩባንያው ሰራተኞች ከስራ መባረራቸና መልቀቃቸው በስፋት በመዘገብ ላይ መሆኑ ይታወቃል።

✅️ በዚህ ሳምንት ያቀረብናቸው መረጃዎች እና የቴሌግራም ሊንኮቻቸው:
- በሰኞ መልዕክታችን ተመሳስለው የሚከፈቱ የፌስቡክና የትዊተር ገጾችን መለየት ስለሚቻልባቸው ዘዴዎች በአፋን ኦሮሞ አስነብበናል:
https://t.me/ethiopiacheck/1632
- ማክሰኞ ዕለት ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ የዋጋ ግሽበትን በተመለከተ ለፓርላማ የተናገሩትን ቁጥር ፈትሸናል:
https://t.me/ethiopiacheck/1633
- በሳምንቱ አጋማሽ የኢንዱስትሪ ሚንስትሩን የአቶ መላኩ አለበልን ስምና ምስል በመጠቀም የተከፈተ ሀሰተኛ የፌስቡክ አካውንትን አጋልጠናል:
https://t.me/ethiopiacheck/1634

@EthiopiaCheck




#EthiopiaCheck Fake Account Alert

የኢንዱስትሪ ሚንስትሩን የአቶ መላኩ አለበልን ስምና ምስል በመጠቀም የተከፈተ ሀሰተኛ የፌስቡክ አካውንት።

የኢንዱስትሪ ሚንስትሩን የአቶ መላኩ አለበልን ስምና ምስል በመጠቀም የተከፈተ የፌስቡክ አካውንት የገንዘብ ድጋፍ (grant) የሚያስገኝ ውድድርን የተመለከተ መልዕክት እያጋራ እንደሆነ ተመልክተናል።

ይህ 'Mr. Meleku Alebel' የሚል ስያሜን የሚጠቀምና ከ750 በላይ ተከታዮች ያሉት የፌስቡክ አካውንት ከሁለት ሳምንት በፊት የተከፈተ ሲሆን የገንዘብ ድጋፉን የተመለከቱ መልዕክቶችን ለፌስቡክ ክፍያ በመፈፀም (promote/sponsor በማድረግ) እንደሚያስተጋባም አስተውለናል።

በገጹ የሚጋሩ የገንዘብ ድጋፍ የሚያስገኙ ውድድሮችም በመቶ ሚሊዮኖች የሚያስገኙ መሆናቸው የሚነበብ ሲሆን በአቀራረብም ትክክለኛ እንዲመስሉ ሆነው የተዘጋጁ ናቸው።

ኢትዮጵያ ቼክ የገጹን እና የገንዘብ ድጋፉን ትክክለኛነት ለማወቅ የኢንዱስትሪ ሚንቴርን ጠይቋል። የሚንስቴሩ የህዝብ ግንኙነት ክፍል ገጹም ሆነ በገጹ የሚጋሩ የገንዘብ ድጋፍ ውድድሮች ሀሠተኛ መሆናቸውን ገልጿል።

በተጨማሪም አቶ መላኩ አለበል በትዊተር ማረጋገጫ ያለው አካውንት እንዳላቸው ነገር ግን የፌስቡክ ገጽ እንደሌላቸውና መስሪያ ቤቱ አስታውቋል።

ተመሳስለው የተከፈቱ ሀሰተኛ ገጾችን እና አካውንቶችን ባለመከተል ከሀሰተኛና ከተዛቡ መረጃዎችን ስርጭት እራሳችንን እንጠብቅ።

@EthiopiaCheck


#EthiopiaCheck Fact Check

የኢትዮጵያ የዋጋ ግሽበት ላለፉት አራት ወራት ሲቀንስ ነበር?

ዛሬ በተካሄደዉ የኢፌዴሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጉባዔ ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ (ዶ/ር) ለምክር ቤቱ አባላት ማብራርያ ከሰጡባቸዉ ጉዳዮች መካከል አንዱ የዋጋ ግሽበት ነበር።

ጠቅላይ ሚኒስትሩ በንግግራቸው “ባለፉት አራት ወራት የኢትዮጵያ የዋጋ ግሽበት እያደገ ሳይሆን በመቀነስ ላይ ነዉ” ብለዋል።

ይህ ንግግራቸው በዚህ ማስፈንጠሪያ https://www.facebook.com/hoprparliament/videos/699162021523622/ ከ1፡09፡00 ጀምሮ ይገኛል።

ይህ የዋጋ ግሽበት መቀነስም የበርካታ ስራዎች ውጤት መሆኑን ተናግረዋል።

ይሁን እንጂ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ንግግር ከኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት የጥቅምት ወር 2015 ዓ.ም የዋጋ ግሽበት ሁኔታ ሪፖርት ጋር የሚቃረን መሆኑን ኢትዮጵያ ቼክ ተመልክቷል።

የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት መረጃ እንደሚያመለክተው የመስከረም ወር 2015 አጠቃላይ የዋጋ ግሽበት 30.7 ሲሆን የጥቅምት ወር 2015 ዓ.ም ደግሞ 31.7 ከመቶ ነው። ይህም አጠቃላይ የዋጋ ግሽበቱ በጥቅምት ወር በአንድ ከመቶ መጨመሩን ያሳያል።

“በጥቅምት ወር 2015 ዓ.ም የምግብ የኢንዴክሱ ክፍሎች በተለይ አትክልት መጠነኛ ቅናሽ ያሳዩ ሲሆን ምግብ ያልሆኑ የኢንዴክሱ ክፍሎች ላይ መጠነኛ ጭማሪ ታይቷል” ይላል የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት ሪፖርት።

በጥቅምት ወር 2015 ዓ.ም የአጠቃላይ ዋጋ ግሽበት መጠን መጨመር ዋና ምክንያትም በነዳጅ ላይ የታየው የዋጋ ጭማሪ መሆኑም በሪፖርቱ ተገልጿል።

@EthiopiaCheck


⬆️
#ErgaaWiixataa #MondayMessage

Maloota akkaawuntiiwwan Feesbuukiifi Tiwiitaraa sobaa adda baafachuuf nugargaaran!

Akkaawuntiiwwanfi fuulawwan Feesbuukii sobaa maqaafi suuraa namootafi dhaabbilee bebeekamoo fayyadamuun banaman odeeffannoowwan sobaafi haasaa jibbiinsaa yeroo maxxansan mul’ata.

Akkaawuntiiwwan maqaa namootaafi dhaabbilee dawoo godhachuun banaman kunneen beekkamtii namootaatti fayyadamuun yeroo gabaabaa keessatti hordoftoota heddu horatu.

Kana malees odeeffannoo fedhan maxxansuufi qooduun hawaasa yeroo burjaajessan arguunis baramaa dhufeera.

Feesbuukii malee akkaawuntiiwwan Tiwiitaraa maqaa namoota bebeekamootin banamanis danuudha.

Itoophiyaa Cheek akkaawuntiiwwan sobaa maqaa namootaafi dhaabbileen banaman saaxilaa kan ture yemmuu ta’u, Ergaa Wiixataa keenya har’aatin immoo maloota akkaawuntiiwwan Feesbuukiifi Tiwiitaraa sobaa adda baafachuuf nugaragaaran isinif dhiyeessineerra.

* Akkaawuntiin Feesbuukii yookiin Tiwiitaraa tokko shakkisiisaa ta’ee yoo nutti mul’ate akkaawuntiiwwan maqaa nama yooiin dhaabbata sanaan banaman kunneen biroo barbaaduun yaa ilaallu. Tarii namni ykn dhaabbatni sun akkaawuntii sirrii /Verified/ qabaachuu danda’a waan ta’eef.

* Yeroo akkaawuntichi itti baname ilaaluu. Akkaawuntiiwwan sobaa baay’een yeroo dhiyootti kan banamanidha.

* Yeroo baay’ee suuraawwan pirofaayilii akkaawuntiiwwan Feesbuukiifi Tiwiitaraa sobaa intarneetii irraa kan fudhatamanidha. Yeroo baay’ees akkawuntiiwwan kun suuraa tokko qofa qabu.

Kana malees fayyadamtootni Feesbuukii sirriin baay’inaan suuraawwan isaaniifi kan maatii ni maxxansu. Akkaawuntiiwwan sobaa garuu faallaa kanaan suuraa baay’inaan hin maxxansan.

* Akkaawuntiiwwan Feesbuukii sobaa odeeffannoo dhuunfaa /About/ shakkisiisaa qabu. Kunis odeeffannoowwan akka iddoo dhalootaa, iddoo jireenyaa, barnoota, hojiifi kkf dha.

* Dhimmi akkaawuntiiwwan Feesbuukiifi Tiwiitaraa sobaa ittiin beekaman inni biraan qabiyyee odeeffannoo isaan maxxansanfi qoodani.

Akkaawuntiiwwan sobaa maqaa namoota bebeekamoo fayyadamuun banaman yeroo baay’ee dhimmoota falmisiisoo ta’an akkasumas hawaasa burjaajessan yeroo maxxansan mul’ata.

Kanaaf qabiyyee maxxansichaa xiinxaluun dhugummaa akkawuntichaa kan shakkii keessa galchu yoo ta’e odeeffannoo sana ofitti fudhachuu keenyaan dura dhugummaa akkaawuntichaa mirkaneeffachuun barbaachisaadha.

Akkaawuntiiwwan Feesbuukiifi Tiwiitaraa sobaa odeeffannoowwan sobaafi haasaa jibbiinsaa hawaasa keessa facaasuu isaanin dabalataan namoota yookin dhaabbilee maqaasaaniitti fayyadamuun banan irrattillee miidhaan akka qaqqabu gochuu danda’u.

Kanaafuu akkaawuntiiwwan miidiyaalee hawaasummaa hordofuu keenyaan dura dhugummaa isaanii mirkaneeffachuun barbaachisaadha.

Kana malees akkaawuntiiwwan sobaa yoo agarre akka cufamaniif dhaabbilee miidiyaa hawaasaatti iyyachuun /’report’ gochuun/ barbaachisaaadha.

@EthiopiaCheck




#EthiopiaCheck Fact Check

በ 'Conflict Zone' የትዊተር አካውንት የተሰራጨ የተሳሳተ መረጃ።

ከ55,700 በላይ ተከታዮች ያሉት 'Conflict Zone' የተባለ የትዊተር አካውንት የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በሽሬና በዙሪያው የሚገኙ ሰባት የባንኩን ቅርንጫፎች ወደ ስራ ማስገባቱን የሚገልጽ መረጃ አጋርቷል።

ሆኖም ከላይ የተጠቀሰው አካውንት ያጋራው መረጃ የተሳሳተ መሆኑን ተመልከተናል።

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በኢፕድ በኩል እንዳስታወቀው ወደ ስራ የገቡት በሽሬ ዲስትሪክት ስር የነበሩ የማይካድራ፣ ሁመራ፣ ቃፍታ፣ አውሮራ፣ ዳንሻ፣ አዲ ረሚጥ እና ከተማ ንጉስ ቅርንጫፎች ናቸው እንጅ በሽሬና ዙሪያው የሚገኙ የባንኩ ቅርንጫፎች አይደሉም።

የባንኩ ኮርፖሬት ኮሚዩኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ አልሰን አሰፋ ከላይ የተጠቀሱት ቅርንጫፎች የሽሬ ዲስትሪክት ሙሉ በሙሉ አገልግሎት እስከሚጀምሩ ድረስ በጎንደር ዲስትሪክት አክሰስ አገልግሎት በመሰጠት ላይ መሆናቸውንም ገልጸዋል።

የማይጸብሪ፣ የአይካል፣ የአዲሄርዲ፣ የተከዜ፣ የአዲ ጎሹ፣ የቆራሪት፣ የማይጋባ፣ የሰቲት እና የአደባይ ቅርንጫፎች ደግሞ በቅርቡ ወደስራ እንደሚገቡ ባንኩ ማስታወቁ ተዘግቧል።

@EthiopiaCheck

20 last posts shown.