Orthodox Patristic Writings

አውቃለሁ የቻናሉ ኮንተንት አይደለም ግን መወያየት ግድ ይለናል ያው ማኅበረሰባዊ ጉዳይ እስከሆነ ድረስ።

ሰሞኑን ስለ AI የተወሰነው ውሳኔ ምንም እንኳን የUS-China rivalry ላይ የሚያመጣው ፖለቲካዊ ተጽዕኖ ቢኖረውም ውሳኔው ግን Social Mediaን አናውጦታል በተለይም YouTube ላይ የAIን Ethics በመቃወም የምታወቀው እና የDAIR founder 2020 ላይ ከGoogle የተባረረችው ኤርትራዊቷ ኮምፒውተር ሳይንቲስት ትምኒት ገብሩ በተደጋጋሚ ሚዲያዎች ላይ ስትቀርብ ነበር፣የRight Livelihood Award ላይም ከነበራት እንቅስቃሴ የተነሳ ሽልማት ተሸላሚም ነበረች። እርሷም ብቻ ሳትሆን ብዙ የAI አካሄድን የሚቃወሙ እና አካሄዱ ያልተመቻቸው ሙሕራንም ሀሳባቸውን እየሰጡ ነው፣ በእርግጥ AI Technology ጥቅም ቢኖረውም ጉዳቱ የታወቀ ነው በተለይም ትራምፕ በወሰነው አይነት ውሳኔ ዓለማችን የምትቀጥል ከሆነ ትልቅ አደጋ እንወድቃለን ይላሉ ሙሕራኖቹ፣ ጉዳቱን ለመገንዘብ በትንበያ ከተሠሩ ፊልሞች መኻል Megan እና Please hold(it's short movie) ፊልሞቹ ወደ ሮቦት ቴክኖሎጂ ጉዳት ቢያሳዩም AI እና ሮቦት የተስማሙ በመሆናቸው አብነት ይሆኑናል፣በመጻኢው ዓለም የሰው ልጅ IQ Level ማሽቆልቆል ሌላው ትልቅ ጉዳት ነው Idiocracy የሚለው ፊልምም ይህን ያሳያል። ለዚህም አይደል Hollywood is political የሚባለው😊 ብቻ ጉዳዩ አሳሳቢ ነው Tbh😭 እንደ Elon Musk ያሉ Tech leaders Don't Look Up የሚለው Movie ላይ ያለውን Villain Character ያስታውሱኛል ዓለም ልትጠፋ ነው እየተባሉ still ግድ አይሰጣቸውም ይልቅስ፣ከጥፋቱ ጀርባ ስለሚገኘው ጥቅም ብቻ ነው ግድ የሚሰጣቸው😭...ትራምፕን ደግሞ ፊልሙ ላይ ያለችው የUSA President Character በደንብ ትገልጸዋለች። እናንተስ የAI እጣፈንታ እስከየት የሚደርስ ይመስላችኋል?

ቅዱስ ሄሬኔዎስ እና የሰዉ እድገት

ክፍል 1

ስለ ቅዱሱ በጥቂቱ፦
ቅድስት ቤተክርስቲያናችን ሰማዕትና ጸረ መናፍቃን የነበረውን የኤዶሙን (ሊዮን-ፈረንሳይ) ጳጳስ፡ ቅዱስ ሄሬኔዎስን  (Irenaeus) ነሐሴ 17 ታስበዋለች፡፡
በሃይማኖተ አበዉ ዘሄሬኔዎስ  ስሙን፤ "የሐዋርያት ደቀ መዝሙርራቸዉ  ተከታያቸዉ ኤዶም በምትባል አገር ኤጲስ ቆጶስነት የተሾመ፤ ሄሬኔዎስ እንዲህ አለ"፤በማለት ስራዉን የሚያነሳ የሃይማኖት ምስክርነቱን ይጽፋል።

"[120–220ዓ.ም.]ቅዱስ ሄሬኔዎስ የጥንቷን ቤተ ክርስቲያን ያስተዋውቀናል። ክርስቲያናዊ የልዑካን ቡድኖች ለአንድ ምዕተ ዓመት ያህል  ወደ ለመለሙባት ወደ Rhone ወንዝ ዳርቻዎች እንሻገራለን። በመርቅልስ እና በሰርመኔስ መካከል ንቁ የንግድ ልውውጥ የነበረ ይመስላል፤ አቡሊካርዮስም(ፖሊካርፐስ) ገና በጥንቱ ዘመን ፎጢኖስን ወንጌልን እንዲሰብክ ወደ ሴልቲክ ጎል ልኮት ነበር። እሱም መንበረ ጵጵስናውን በሊዮን ካደላደለ በኋላ፣ሄሬኔዎስ በአቡሊካርዮስ ሥር አብሮት የተማረ የጋራ ደቀ መዝሙር እንደመሆኑ መጠን፣ በቅስና ማዕረግ ተቀላቀለው።
እዚያም “ደጉ አውሬሊየስ” ተብሎ በተሳሳተ መንገድ በሚጠራው ማርከስ አውሬሊየስ ዘመን (በ177 ዓ.ም.)፣ “የሊዮን እና የ Vienne ሰማዕታት” የተባሉትን ታሪክ የማይረሳቸው ያደረገው ያ አስከፊ ስደት ተቀሰቀሰ። ሄሬኔዎስ እየተስፋፋ የመጣውንና እንደ ወረርሽኝ የታየውን የክህደት ትምህርት ለመቃወም የሚያስገነዝቡ የቅሬታ ደብዳቤዎችን ይዞ ወደ ሮም የተላከው በዚሁ ስደት ወቅት ነበር፤ ከሰማዕትነታቸው ምስክርነት ጋር ተያይዞ ለቀረበው የሰማዕታቱ መከራና ስቃይ መግለጫ ታሪክም ዋነኛው ጸሐፊ እርሱ ሳይሆን አይቀርም።
ነገር ግን የሮም ኤጲስቆጶስ የነበረው Eleutherus የሞንታኒዝምን (Montanist) የክህደት ትምህርት ሲደግፍ በማየቱ ሄሬኔዎስ በእጅጉ አዝኖና ተከፍቶ ነበር፤ እዚያው Rome ውስጥም ከ አቡሊካርዮስ ትምህርት ቤት የሚያውቀውንና በኋላ ግን የቫለንቲኒያንን (Valentinian) የክህደት ትምህርት የተቀበለውን አንድ የድሮ ጓደኛውን አገኘው።
  ይህም ጉብኝት ፣ እንደ አንበጣ መንጋ መጥተው የወንጌልን አዝመራ ለመበላት (ለማጥፋት) የተነሱትን የክህደት ትምህርቶች ለመመከት ሄኤኔዎስ ዕድሜ ልኩን የታገለበትን ተጋድሎ እንዳስገኘልን አንጠራጠርም። ...የልዮን ቤተ ክርስቲያንም በሮም ኤጲስቆጶስ ዘንድ የታዩትን የክህደት ዝንባሌዎች ነቅፋለች። "
ወደ ልዮን በተመለሰ ጊዜ፣ ክቡር ፎጢኖስ ቅዱስ ሕይወቱን በሰማዕትነት ፍጻሜ እንዳጠናቀቀ ተረዳ፤ በዚህም የተነሳ ሄሬኔዎስ  የእርሱ ተተኪ (ሊቀ ጳጳስ) ሆነ።

ከዚህ በመቀጠል እንደ ሰደደ እሳት ሙሉ የቤተክርስቲያንን አስተምህሮ እና ሕይወት ሊየጠፋ የደረሰውን የቫለንቲኒያንን (Valentinian)  እና የግኖስቲክ( Gnostic) የኑፋቄ ትምህርቶች ከመሰረታቸዉ ነቅሎ ለመጣል የሚገባዉን ዝግጅት ፈጽሞ፤
   ለቅድስት ቤተክርስቲያን እምነት እና ሕይወት ምስክር የሚሆኑ በዋናነት የሚታቁ 2 ድንቅ መጽሐፍትን አበርክቷል።
1. መድፍነ መናፍቃን (Against Heresies)
2.Demonstration of the Apostolic Preaching
ስለ ደራሲዉ ከብዙ በጥቂቱ ይህን ካልን ይበቃል።

የሰዉ እድገት

ወደ ጉዳያችን ስንመለስ  ስለ ነገረ ሰብ ነገረ ክርስቶሳዊነት   አብዝቶ የጻፈ የሞገተ  የቤተ ክርስቲያን ዕንቁ ልጇ ነዉ። በ ነገረ ሰብ ጉዳይ ከ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ ቀጥሎ ተጠቃሽ አባት ነዉ።
በጥቂቱም ቢሆን እነሆ፦

The work of God is the fashioning of man'
(AH5.15.2)                                                                                                        “የእግዚአብሔር ሥራ ሰውን መፍጠር (መቅረጽ) ነው።”

ይህ የሄሬኔዎስ የአስተሳሰብ መዋቅር መሠረታዊ ማዕቀፍ ነው። ይህ እውነታ የእርሱን ሥነ-መለኮት በሁሉም ደረጃዎች ይገልጸዋል።

እግዚአብሔር አምላክ በማይመረመር ጥበቡ ራሱን ፍጹም ሰው አድርጎ ገልጧል፤ እግዚአብሔር ባሕርይ ሕይወትና የሕይወት መገኛ (ፈጣሪ) ቢሆንም፣ እርሱ በፈጠረው በተፈጥሮ ባሕርይ—ማለትም በሥጋዊና በሕዋሳዊ (በተባዕትና በአንስት) ማንነት—ውስጥ የሚኖረው ግን ፍጡር የሆነው ሰው ነው። ይህ ሲባል የፈጣሪን ፍጹም ነፃነት (ሉዓላዊነት) እና በራሱ ሙሉ መሆንን ጥያቄ ውስጥ ለመጣል አይደለም፤ እርሱ የሰውን ዘር ፈልጎት (አስፈልጎት) ሳይሆን፣ ከቸርነቱ ፍሬ እንዲያጣጥምና ከባሕርይ ክብሩ (ከመለኮታዊ ጸጋው) ተሳታፊ እንዲሆን ለማድረግ በበጎነቱ ፈጠረው እንጂ።  ይህ በቀላሉ እግዚአብሔር ራሱ በገለጠው መለኮታዊ ዕቅድ (ምስጢረ ሥጋዌ) መሠረት የተገለጠውን እውነት መመስከር ነው። እግዚአብሔር በኢየሱስ ክርስቶስ መገለጡ የሰው ልጅ እውነተኛ ማንነት መገለጫም ጭምር ነው፤ ስለሆነም፣ በእውነት ሰው መሆን ማለት እግዚአብሔር ራሱን የገለጠበትን ያንን መልክ መምሰል ማለት ነው።

ታዲያ፣ በዚህ መለኮታዊ ሥርዓት (economy) ውስጥ የታቀፈው ሰው፣ እንዴት ነው እውነተኛ ሰው መሆን—አምላክ መሆን (መለኮታዊ ባሕርይን መሳተፍ)—የሚችለው? መልሱ በዚያው ተመሳሳይ መዋቅር ውስጥ ይገኛል፦

'God makes, man is made'
(AH4.11.2)”                                                እግዚአብሔር ያበጃል (ይቀርጻል)፤ ሰው ግን ይበጃል (ይቀረጻል)።”

በ AH 4. 38-9 ላይ ሄሬኔዎስ እግዚአብሔር የፈጠራቸውን ማንነት—ማለትም

“'men subject to passions' (homines passionum capaces, AH 4. 38. 4)

“መከራን፣ ውሱንነትንና ተለዋዋጭነትን ሊቀበል የሚችል ደካማ ፍጡር”

”  መሆናቸው ለመቀበል አምቢ በማለት ውለታ ቢስነታቸውን የሚያሳዩትን፣ ነገር ግን ገና ከመነሻው እንደ እግዚአብሔር መሆን የሚፈልጉትን gnostics ይሞግታል። እንዲህ ዓይነቶቹ ሰዎች በአንድ በኩል እግዚአብሔር ራሱን እንደ ሰው የገለጠበትን መለኮታዊ አሠራር (divine economy) ካለማወቅ፣ በሌላ በኩል ደግሞ በፈጣሪያቸው ላይ ካላቸው የእምነት ማነስ የተነሳ ስሕተት ላይ ይወድቃሉ። እነርሱ መሆን ለሚፈልጉት ማንነት የራሳቸውን plan ያዘጋጃሉ ።
የምስራቅ ኦርቶዶክስ Metropolitan Anthony of Sourozh ይህን ሁኔታችንን ተመልክተው

God can save the sinner you are, but not the saint you pretend to be"                                  
  እግዚአብሔር ድኅነትን የሚሰጠው ላለህበት እውነተኛ ኃጢአተኝነትህ እንጂ በግብዝነት ለለበስከው ሐሰተኛ ምናባዊ ጻድቅነትህ አይደለም።

በማለት ይዘልፋሉ።

..... ይቀጥላል

በወንድም ኒፎን

PHILOSOPHY- A WAY OF LIFE

ክርስትናችን በፍልስፍናውንና በምክንያታዊነት (reason) ረገድ እጅግ አስደናቂ የማይቆረጥ ገመድ አለ። በጥንቷ ፍልስፍና ታሪክ ዘንድ "ፈጣሪ አለ" ብለው የሚያምኑ በርካቶች ናቸው። (በተለይም ቅድመ ሶቅራጠስ የነበሩ ፈላስፎች ለኹለንታዊ ሥርአት (Universal Order) እና ስለ ኹለንታው ጅማሮ ብዙ ብለዋል።በዚህ ሀሰሳቸው የምናየው የግሪክ አማልክትን ኢ-ምግባራዊ ግብሮች የመቃወም እና ወደ አንድ ሥርአት የማዘንበልን ጉዞ ነው። ለዚህም ይሆን ሰማዕቱ ቅዱስ ዮስጢኖስ አመክንዮአዊ ፈላስፎች ከክርስቶስ በፊት የነበሩ ክርስቲያኖች ናቸው የሚለው?) እነዚህ ፈላስፎች ምንም እንኳን ክርስቲያን ባይሆኑ ነገር ግን "የማይንቀሳቀስ አንቀሳቃሽ" እንዳለ ፅፈዋል።

St.Gregory of tatev "on faith and reason" ላይ ሲፅፍ “Some say that it is impossible to demonstrate by reason that God exists, but only to confirm it by faith. This too is false, first because it is contrary to the word of the wise. Also Plato, Aristotle, and the others did not have faith. They demonstrated by rational inquiry that God exists.” ነገርግን ይህው ታቴቫዊው ሊቅ የፈላስፎች ጥበብ በምልአት ያለ እውነታ ነው እያለን አይደለም፣ለታቴቫዊው እምነት ነው ምልአታዊ እውነት ያለው ነገርግን እግዚአብሔር ፍልስፍናን ለግሪካዊያን ማጥመጃነት የመጠቀሙን ዐቅድ እያሳየን እንጂ።
ፍልስፍና መጨረሻው እውነትና ጥበብን ማግኘት ከሆነ ያለ ጌታ ኢየሱስ የምን እውነትና ጥበብ አለ? ሙሴ በምድረ በዳ ሲያመልከው ከነበረው "Yahweh" ውጪ ጌታ ማን አለ?

ለዛም ነው በጥንቷ ፍልስፍና ውስጥ የማይንቀሳቀስ አንቀሳቃሽ (unmoved mover) እንዳለ ቢታወቅም ያ ፈጣሪያችን የሚሉት "Yahweh" አልነበረም። እግዚአብሔር ለኢሳይያስ በኢሳ 46፥9 ላይ“እኔ አምላክ ነኝ፤ ሌላም አምላክ የለም፤ እኔ እግዚአብሔር ነኝ፤ እኔንም የሚመስል የለም።”

ምንም እንኳን መርሆቻቸው እውነትን ፍለጋ ቢሆንም ማጠቃለያው ግን "ክርስቶስ" አልነበረም። ለዛም ነው ክርስትና እና ፍልስፍና የማይነጣጠል መርህ እና ማጠቃለያ የሚሆኑት። በHellenisitic philosophy, early and medieval philosophy ክርስቲያን ፈላስፋዎች የዚህን ሁሉ እውነትን የመፈለግ ስርዓት ውስጥ በጥንቷ ፍልስፍና የታጣውን እውነት ፈልጎ የማግኘት ሂደት በስኬት የሚያጠናቅቁት።

→ St.Justin Martyr First Apology, 2, 5–6.
“Reason (or the Word, the Logos) Himself … took shape, and became man, and was called Jesus Christ.”


→ Clement of Alexandria, Stromata, I.7.
“We define Wisdom to be certain knowledge … of things divine and human … which the Lord has taught us … through means of the Son.”
በክርስትና ፍልስፍና ውስጥ የሚታዩ ረቂቆች መጨረሻቸውና መደምደሚያቸው "ክርስቶስ" ካልሆነ ክርስቲያናዊ አይደለም!!

Theodore Plantinga ሲናገር
“I define philosophy as general reflection on knowing and being in the light of God's revelation and of the insights assembled by people throughout the ages.”

ይቀጥላል!!

በወንድም ዳግም

ቅዱስ ዲዮናስዮስ ዘአርዮስፋጎስ  እና   ነገረ ውበት

      አቴና የፍልስፍና ማዕከል ከመሆኗ በተጨማሪ የፍርድ ቤት እና የመኳንንቶችም ሀገር ነበረች። ሌላኛው የአቴና ሰዎች የሚታወቁበት ታሪክ በቀድሞ ጊዜ ለየትኛውም አዲስ ሃይማኖት አእምሯቸውን ክፍት ያደረጉ ሰዎች መሆናቸው ነው። ቅዱስ ጳውሎስ በአቴና ለስብከተ ወንጌል በመጣ ጊዜ “ለማይታወቅ አምላክ” የሚል መሠዊያቸውን ተመልክቶ ነበር፣ እናም ይህን ምክንያት አድርጎ እውነተኛውን አምላክ መሰከረላቸው። ዲዮናስዮስም አምነው ክርስቲያን ከሆኑት የፍርድ መኳንንት መካከል አንዱ ነበር። ቅዱስ ጳውሎስም በሐዋ 17፡23 ላይ “የማይታወቀውን አምላክ” መሠዊያ ምክንያት አድርጎ ሳታውቁ የምታመልኩትን አምላክ ልንገራችሁ ማለቱ የመጀመሪያው የአቴናን ጎዶሎነት፣ ሁለተኛው ደግሞ የቅዱስ ጳውሎስን ጥበብ ይገልጣል። ቅዱስ ጳውሎስ በቁጣ እና በስድብ ስለ አማልክቶቻቸው ብዛት አስቀድሞ አልነቀፋቸውም፤ የማይታወቀው አምላክ ብለው መሠዊያ መሥራታቸውን ይዞ ጎዶሎነታቸውን አልተናገረም። ይልቁንም የማይታወቅ አምላክ ማለታቸውን የእውነተኛውን አምላክ መጠባበቅ አድርጎ ተረጎመው።
በትውፊት እንደሚነገረው ዲዮናስዮስ በጳውሎስ ስብከት ከተመለሰ በቅዱስ ጳውሎስ ወይም በቅዱስ ጢሞቴዎስ እንደተጠመቀ ይነገራል። ከዚያም ከሐዋርያት ተምሯል። በቤተክርስቲያን ታሪክ ውስጥ እርሱን የሐዋርያት ተከታይ እና የእነርሱ ደቀ መዝሙር አድርጎ ማስቀመጥ የቆየ እና በሁሉም ዘንድ ያለ ትውፊት ነው።
  እንዲሁም ታላቁ የምሥጢር አባት ቅዱስ ዲዮናስዮስ ዘአርዮስፋጎስ  ፣ ስሙ በእኛ ዘንድ በሰፊው ባይታወቅም፣ ሙሉ የእርሱ ስራዎች ተቀባይነት አላቸው። ሰራዎችሁም በዋናነት የሚከተሉ ናቸው፡

- በእንተ አስማተ መለኮት (On The Divine Names)
- ምስጢራዊ ነገረ መለኮት (Mystical Theology)
- መዓርገ(ሥርዓተ) ሰማያውያን (Celestial Hierarchy)
- መዓርገ(ሥርዓተ) ቤተክርስቲያን (Ecclesiastical Hierarchy)
- መልእክታት (Letters)

   እነዚህ የቅዱስ ዲዮናስዮስ መጻሕፍት በክርስትናው ዓለም ውስጥ በምዕራቡም ኾነ በምሥራቁም ላሉ ሊቃውንት የነገረ መለኮት አረዳድ ቀላል የማይባል ተጽዕኖ አሳርፈዋል:: በተለይ በምሥራቅ ያሉት አብያተ ክርስቲያናት ሥነ አምልኮ፣ ሥነ ውበት እና የነገረ እግዚአብሔርአረዳዳቸውን ቅርጽ አስይዞታል:: በምዕራቡም ዓለም የነበሩ የክርስቲያን ፈላስፎች አብዛኞቹ በቅዱስ ዲዮናስዮስ መጻሕፍት ተጽዕኖ ያደረባቸው ናቸው::     

          እግዚአብሔር ሁሉን ቻይ፣ ሕይወትና ብርሃን፣ በሁሉ የሚሞላ፣ ፍቅርና ቸርነት ነው እንላለን። እነዚህ ሁሉ ስሞቹ ከእርሱ የተለዩ ነገሮች ሳይሆኑ፣ አንድና የማይከፋፈል መለኮታዊ እውነታውን በተለያዩ መገለጫዎች የሚጠቁሙ ናቸው። እንዲሁም ታላቁ የምሥጢር አባት ቅዱስ ዲዮናስዮስ ዘአርዮስፋጎስ፣ ስሙ በእኛ ዘንድ በሰፊው ባይታወቅም፣ ሙሉ የእርሱ ትምህርቶች ተቀባይነት አላቸው። በ [ምሥጢረ ሥጋዌ]ትምህርቱም ለእኛ፣ ማለትም Non-Chalcedonian Theology የተስማማ ነው። ወደፊት እግዚአብሔር በረዳን መጠን ከእርሱ ጋር የተያያዙ ነገሮችን እያነሳን እንማማራለን።
                
    አባታችን እንደሚያስተምረን፣ አምላካችን ውብ ብቻ (beautiful) የሆነ ሳይሆን ውበት (Beauty) ራሱ ነው። ስለዚህ ከእርሱ የተለየ የሆነ ሌላ የ“ውበት” ምንጭ የለም። እርሱ የውበት ምንጭ ብቻ ሳይሆን፣ ውበት ራሱ ነው፤ ይለናል።                                                                            “ቅዱሳን የነገረ መለኮት ሊቃውንትም ውብ ብቻ ሳይሆን ውበት ራሱ እንደሆነ፣ ፍቅርም ተወዳጅም እንደሆነ በማክበር ቸሩን ያመሰግናሉ። በእግዚአብሔር ዘንድ፣ ሁሉን በአንድነት በያዘው በእርሱ ዘንድ፣ ‘ውብ የሆነው’ እና ‘ውበት’ አንድና ተመሳሳይ ናቸው እንጂ የተለያዩ አይደሉም። በውብና በውበት መካከል ያለው ልዩነት በተፈጠረው ዓለም ውስጥ ብቻ ያለ ነው፤ ምክንያቱም እዚህ ነገሮችን ውብ የምንላቸው ከእውነተኛው ውበት ሱታፌ ስላላቸው ብቻ ነው። ... ይልቁንም እግዚአብሔር ራሱ፣ በራሱ፣ እና ከራሱ ነው፣ ዘላለማዊና አንድ ወጥ ውብ። የሁሉም ውበት መጀመሪያና በራሱ ባሕርይ ሕልው የሆነ መሠረታዊ ምንጭ ነው፤ ከዚህም አንድ ባሕርይ፣ ውብ የሆነ ነገር ሁሉ ወደ ሕልውና መጣ። ውበት ከበጎነት ጋር አንድ ነው። ሁለቱ የአንድ እውነታ ሁለት ገጽታዎች ናቸው። ውበት የበጎነት መገለጫ ነው፤ በጎነትም የውበት ጥልቀት ነው። ሁሉም ነገር፣ በሁሉም መንገድ፣ ውበትንና በጎነትን ይናፍቃል (desire)። በሕልውና ውስጥ ከሁለቱም የማይካፈል ምንም ነገር የለም—ምክንያቱም ሕልውና ራሱ የውበት ስጦታ ነውና።" 

  ይህም የውበት ምሥጢር በሰው ልጅ ውስጥ ያለውን የእውነት፣ የፍቅር፣ የበጎነት እና የአንድነት ጥማት ይገልጣል። ሰው ውበትን ሲፈልግ በጥልቅ ደረጃ እውነትንና በጎነትንም ይፈልጋል፤ እውነትንና በጎነትን ሲፈልግም ወደ ውበት ምንጭ ወደ ሆነው እግዚአብሔር ይመለሳል።                                                                                                        

ታላቁ የሩሲያ ጸሐፊ ፊዮዶር ዶስቶየቭስኪ (Fyodor Dostoevsky)The Idiot በተሰኘው ዝነኛ ልብ-ወለድ መጽሐፉ ውስጥ ያስቀመጠው  “ውበት ዓለምን ያድናል- Beauty will  Save the world” የሚለው አባባል  ውበት ማለት የውጫዊ መልክ ውበት ብቻ ሳይሆን፣ ከእውነት፣ ከበጎነት እና ከፍቅር የማይለይ ውበት መሆኑን ስናስተውል፣ የቅዱስ ዲዮናስዮስን ነገረ ውበት በተለየ ጥልቀት ማስተዋል እንችላለን።  

                                                            -ሐዋርያውያን አበው
ቅዱስ ዲዮናስዮስና ሌሎችም
-The Idiot
Novel by Fyodor Dostoevsky

ከወንድም ኒፎን

ግላዊ በኾኑና በሌሎች ምክንያቶች ብዙም እየጻፍኩ አይደለም እና እየጠፋሁ ነው። በመኾኑም ከእናንተ መኻል በዚህ በቻናሉ ኮንተንት መሠረት (ማለትም በዋናነት Theology እና መንፈሳዊ ሕይወት ላይእና ከተቻለም ፍልስፍና እና እቅበተ እምነታዊ ጽሑፎች) መጻፍ የሚፈልግ እና የሚያግዘኝ ካለ @Esdros25 ላይ ብታዋሩኝ።

ይሄው መጽሐፉ

የብጹአን እና የቅዱሳን አባቶቻችን ዜና እነሆ ስሙ። የቅዱስ አቡነ ጴጥሮስ የቅዱስ አቡነ ሚካኤል በረከት ይደርብን።

በቃ እያነበባችሁ ተኙ😁 የተዋሕዶ አርበኛ ቅዱስ ሳዊሮስ ምልጃ ይርዳን

ማጣቀሻዎች

1.St.Peter Of Iberia (በቅብጦች ስንክሳር ኪያኽ 1(በእኛ ታህሣሥ 1) ላይ ኣል-ሮሀዊያ( ኤል-ራሀ) ተብሎ ሲጠራ የተወለደባትን አካባቢ ለመጥቀስ የተወሰደ ቃል ነው። ግእዙም ከአረበኛው ጋር በመወራረስ ይመስላል ሮሀዊ ያለው።
2.Letter 6፡Against Those who say that men converts from Diphysitism should be re-anointed
3.ዝኒ ከማሁ
4.ዝኒ ከማሁ
5.ዝኒ ከማሁ
6.ቅዱስ ሳዊሮስ ምንፍቅናን እና በሽታን በአንጻራዊነት ነው የሚያስቀምጣቸው ምንአልባትም ከዮልያኖስ ምንፍቅና በተነሳ ይመስላል። የኬልቄዶንንም ጉባኤ የቤተክርስቲያን በሽታ ይለዋል፣ጌታ በምድር እያለ ከትንሣኤው በፊት እንከን-አልባ ህመሞች (Blameless Passion) እንደነበረው ኹሉ፣ለቅዱስ ሳዊሮስም ቤተክርስቲያን በምንፍቅና እንዲህ ያሉ ህመሞች አሉባት ይህንን ቅዱስ ሳዊሮስን ያጠናው Yonatan Moss እንዳህ ይገልጠዋል "በሌላ በኩል፣ የኬልቄዶንን ጉባኤ ላልተቀበለው    (Anti-Chalcedonian) ለሳዊሮስ፣ ቤተክርስቲያን የክርስቶስ አካል ሆና ባለችበት ሁኔታ እንኳ፣ የተወሰነ ደረጃ ሕመም፣ ድክመት ወይም ሙስና (Corruption) ሊገጥማት እንደሚችል ተደርጎ ሊታሰብ ይችላል። እንዲህ ዓይነቱን ሕመም ማከም ማለት ብልቶችን ከአካል ላይ ቆርጦ መጣል ሳይሆን፣ መላውን አካል በአንድነት በመፈወስ አንድነቱንና ሙሉነቱን (Integrity) መጠበቅ ማለት ነው።"  In/corruptible Bodies Christology, Society And Authority In Late Antiquit፡Page 48 በአንጻሩ አብዛኛው ተገንጣዮች ዮልዮሳውያን በመኾናቸው ምንአልባት በአንጻረ ዮልዮሳዊነት የተቃኘ የነገረ-ቤተክርስቲያን ይኖራቸው ይኾናልም።
7.Novatus
8.Photinus
9.Paul of Samosata
10.Letter 6፡Against Those who say that men converts forom Diphysitism should be re-anointed
11.Iain R.Torrance፡Christology After Chalcedon፡Severus of Antioch And Sergius The Monophysite፡Page 10
12. Letter 34
13. ዝኒከማሁ
15. ይህ መጠሪያ ሥራቸውን ከሐዋርያት የሚስቡትን እና የጥንቷ ቤተክርስቲያን አካል ነን የሚሉትን የኦሬንታል ኦርቶዶክስ፣የምስራቅ ኦሮቶዶክስ፣የካቶሊክ እና የምስራቅ ሶርያ አብያተክርስቲያንን የሚወክል ነው።
14.የእውነታ(Truth) ዲበ-አካላዊ አረዳድ ስንመለከት ፍጹማዊ እውነት(Ultimately True) ሲኾን ምንም እንከን እና ሀሰት የሌለበት ነው፣እውነት ግን ሀሰት ሊቀላቀልበት ይችላል።
16. Andrew N.A Youssef፡Oriental Orthodox Unveiled፡Page፡78
17.ምስራቅ ኦርቶዶክሳውያን
18.Andrew N.A Youssef፡Oriental Orthodox Unveiled፡Page 74
19.Diana Tsaghikian፡Grigor Tatevatsi And The Sacraments Of Intiation፡Page 168
20.Pastoral Agreement እንደ Economia of the Church ማለትም በግለሰቦች ብቻ የሚደረግ እና በአስቸጋሪ እና ባልተለመዱ ጊዜያት ለሞት እና ለሌሎች ችግሮች እንደመፍትሔ የቀረበ ስምምነት ሲኾን፣ለምሳሌ አንድ ሶርያዊ ኦርቶዶክስ የካቶሊክ አማኞች ብቻ ያሉበት አገር ቢኼድ እና በጽኑ ቢታመም ካቶሊኮች ጋር የመቁረብ ፍቃድ አለው እንደማለት ነው። ይህ ግን ግለሰባዊ ነው።
21.H.H.Paulos Mar Gregorios፡Eucharistic Hospitality.

@pan_oriental_orthodox6

ከዚህ የምንረዳው በቤተክርስቲያን በኅብረት እንጂ በግል የሚወሰን መተዳደሪያ ቀኖና የለም ቅዱስ ሳዊሮስ ከቀደሙት እና ከእርሱ ዘመነኛ ከነበረው ከቅዱስ ጴጥሮስ ሮሀዊ ጋር የነበረው ሀሳብ አንድ ነበር፣ለዚህ ምሳሌ በሁለቱም ደብዳቤዎቹ በ6 ኛው ደብዳቤው እና በ34 ኛ ደብዳቤ ኬልቄዶንን በመቃወም ከሚቀድመው ከቅዱስ ጢሞቴዎስ ዘእስክንድርያ ጋር ተመሳሳይ አቋም ማራመዱ ነው። በእርግጥ ቅዱስ ጴጥሮስ ሮሀዊን ባይጠቅሰውም፣ቅዱስ ጴጥሮስ ሮሀዊም ቢሆን ከቅዱስ ሳዊሮስ ጋር ተመሳሳይ ሀሳብ የሚያራምድ አባት ነው። ቅዱስ ጢሞቴዎስ ከኬልቄዶን ለሚመለሱ ሰዎች ዳግም-ጥምቀት ኾነ ዳግም-ቅብአተ ሜሮን አለመፈጸሙን፣ነገርግን ወደ ቤተክርስቲያን ሲመጡ የኬልቄዶንን አንቀጸ-ሃይማኖት በመካድ  (By Confession) ወደ ኅብረት እንደሚመለሱ እንዲሁም በፕሮቶርዮስ ኬልቄዶናዊ ክህነትን የተሾሙ ሰዎች ወደ ቤተክርስቲያን ሲመለሱ ዳግም-መካን(Re-ordination) እንደማያስፈልጋቸው ጭምር ቅዱስ ጢሞቴዎስ ያምናል። ቅዱስ ሳዊሮስ ቴዎዶጦሳውያንን የተቃወመበት ምክንያት አዲስ ቀኖና በመፍጠራቸው እና ከቀደሙትን አበው የተለየ አካሄድ በመፍጠራቸው ነበር።
የጆፓውን ቴዎዶጦስ ስሁትነት ከማሳየት እና፣በቤተክርስቲያን ውስጥ ቦታ እንደለሌው ከማሳየቱም ባለፈ ቅዱስ ሳዊሮስ "ዳግም ቅብአተ ሜሮንን" እንደ ህገወጥ እና "በራሱ(በቴዎዶጦስ) የተፈጠረ" ትምህርት ነው ይለዋል¹² ከቴዎዶጦሳውያን ጋር እና ከቴዎዶጦስ ክህነት የተቀበሉ ሰዎች ጭምር የንስሀ ቀኖና ይሰጣቸው ዘንድ ሲያዝም እናያለን¹³ ከዚህ የምንረዳው የቴዎዶጦስ ትምህርት ከቤተክርስቲያን ውጪ እና ሰው ሠራሽ መኾኑን እንዲሁም፣ለቤተክርስቲያን አንድነት እጅጉን መሠናክል የኾነ መኾኑን እና ቅዱስ ሳዊሮስ ከቴዎዶጦሳውያን ጋር ጭምር የተዋጋ አርበኛ መኾኑን ነው።

የኬልቄዶናውያን ክህነት ወደ ኅብረት ሲመለሱ የሚሠራ እና ከጥምቀታቸው ጋር ህጋዊ ኾኖ ቤተክርስቲያን ጋር እንደሚሠራ አክሎ ይናገራል። ለጥምቀት የንስጥሮሳውያንን ጉዳይ እንዳነሳው ከክህነቱም ጋር ያያይዘዋል።
ይህ ማለት ከኬልቄዶናውያን ጋር የምስጢራት ኅብረት አለን ማለት ነው? በፍፁም! ቅዱስ ሳዊሮስ ቤተክርስቲያን የተፈጠረውን ህመም የማከም ዓላማ ነበረው እንጂ እውነታን ከእውነት እየቀላቀለ አልነበረም። ለዚያም ነው ኬልቄዶናውያን በንስሀ እና ኬልቄዶናዊ አንቀጸ-ሃይማኖትን በመካድ ወደ ቤተክርስቲያን እውነታ(Truthfulness) የመምጣትን እና የማደግን ነገር አጽንቶ ለኬልቄዶናውያን የተናገረው። ለቅዱስ ሳዊሮስ ቤተክርስቲያን አንዲት ናት፣ ኬልቄዶናውያን የታመሙ የቤተክርስቲያን አካላት አድርጎ ተመልክቷቸዋል፣ የመንፈስቅዱስ መግቦት በሚስጢራቶቻቸው በኩል እንዳለም ያምናል። ለዚያም ነው ወደ እርሱ ሲመጡ በነጻ የሚቀበላቸው።

ስለዚህም ነው ቅዱስ ሳዊሮስ ለቤተክርስቲያን አንድነት የተጋ እና ለቤተክርስቲያን የተሰጠውን እውነታ(Truth)¹⁴ ባለመቀላቀል ረገድ የአብያተክርስቲያናት የእርስ በእርስ ግንኙነት (Ecumenical dialogue) ላይ መሠረት የጣለ አባት ነው ልንል የምንችለው። አንድም ቤተክርስቲያናችን አሁን ከሐዋርያውያን አብያተክርስቲያናት (Apostolic Churches)¹⁵ ጋር የሚኖራት ግንኙነትን የሚገመግም እና የምስጢራቶቻቸውን ህጋዊነት እና ህገወጥነት የሚወስን ኾኖም ይታያል።¹⁶ ከቅዱስ ሳዊሮስ በኋላ ያለውን ጉዳይ ስናይ በመካከለኛው የኮፕት ቀኖናዎች ላይ የቢዛንታይን ምስራቅ ኬልቄዶናውያን¹⁷ ልክ እንደ ቅዱስ ሳዊሮስ በአንቀጸ ሃይማኖት በኩል የመቀበል ልማድ የነበረ ሲኾን¹⁸ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ታቴቫዊ ስለ ጥምቀት ሲናገር የቅዱስ ሳዊሮስን አካሄድ ቢሄድም ንስጥሮሳውያን ዳግም-ጥምቀት ያስፈልጋቸዋል በሚለው ልዩነት አላቸው።

"በሥላሴ ስም ለተጠመቁ ዳግም-ጥምቀት አይደረግም፣ነገርግን አርዮሳውያን፣ መቅዶንዮሳውያን እና ንስጥሮሳውያን የሆኑና የሥላሴን አንድነት የሚክዱ በቅድስት ሥላሴ ስም መጠመቅ አለባቸው።"¹⁹

ነገርግን ቅዱስ ጎርጎርዮስ ታቴቫዊ ኬልቄዶናውያንን ከዳግም ጥምቀት የሚያስፈልጋቸው አካላት ጋር አለመጨመሩ ግን፣ምንአልባት በወቅቱ የነበረችውን የአርመን ቤተክርስቲያን ስርአት የሚያሳይ ይመስላል። ለዚያውም ቅዱሱ ካቶሊኮችንም፣ቢዛንታይኖችንም የሚያውቅ ኾኖ ሳለ ኬልቄዶናውያንን ከዝርዝሩ ውጪ ማድረጉ የእነርሱን ምስጢረ ጥምቀት ህጋዊነት የሚቀበል ነው ልንል እንችላለን።
ከዚህ ባለፈ ግን አሁን ላይ በጥምቀት ባሉ ምስጢራት ላይ ኬልቄዶናውያንን መቀበል ላይ ሳዊሮሳዊ አቋም አለ ለማለት የሚያበቃን አይመስለኝም።

ባለንበት ዘመን በሶርያእና ህንድ ማላንካራ አብያተክርስቲያን እና ከካቶሊካውያን ጋር መግቦታዊ ስምምነት (Pastoral Agreement)²⁰ ያደረጉ ሲኾን ይህ ማለት ግን በምልአት የተደረገ የምስጢራት ኅብረት (Full Inter-Church Sacremental Communion) ባይኾንም ነገርግን በግለሰቦች የሚካሄድ በቀኖናዊ ስልጣን የሚካሄድ እንጁ የምስጢራት አካፋይነትን እና መቀበልን የሚያሳይ አይደለም።²¹ ነገርግን በኦርየንታል ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን እና በኬልቄዶናውያን ግንኙነቶች የምስጢራትን እውቅና የመሰጣጠት አንዱ ደረጃ ብለን ልንጠቅሰው እንችላለን።

@pan_oriental_orthodox6

የቅዱስ ሳዊሮስ ዘአንፆኪያ እሳቤ በኬልቄዶናውያን ምስጢራት ላይ፡ ለአሁናዊ የቤተክርስቲያን አንድነት ያለው አበርክቶ

ከጉባኤ ኬልቄዶን በኋላ በኢ-ኬልቄዶናውያን መካከል ተገንጣዊነትን እና አዲስ መዋቅር ፈጣሪ የኾኑ (Separatist) በጆፓ ጳጳስ በቴዎዶጦስ የሚመሩ፣በንጉሥ ዜይኑን (Emperor Zeno) ሄኖቲኮን የሚመሩ ሄኖቲካውያን (Henotist) እንዲሁም እንደ ቅዱስ ሳዊሮስ ሁለቱንም የሚያወግዙ በሚል የተፈጠረ ክርክር ነበር፣ቅዱስ ሳዊሮስ ተገንጣዊነትን (Separatism) ደጋፊ አልነበረም ይህ ማለት ግን ኬልቄዶንን ተቀብሏል ማለት አይደለም፣ንጉሥ ዜይኑን ያወጣው ሄኖቲኮን በአንዳንድ ኬልቄዶናውያን ኾነ በኢ-ኬልቄዶናውያን ዘንድ ተቀባይነት አግኝቶ ሄኖቲካውያን ጳጳሳት በሁለቱም ዘንድ ፈጥሯል። ለምሳሌ እነ ጴጥሮስ ሞንጎስ(የእስክንድርያ ፓትርያሪክ) ዘንድ ተቀባይነት አግኝቷል። በማዮማ-ጋዛ ጳጳስ በቅዱስ ጴጥሮስ ሮሀዊ¹ እና በተማሪው በቅዱስ ሳዊሮስ ዘአንፆኪያ ያሉ የተዋሕዶ አርበኛ ግን በምልአት አልተቀበሉትም ነበር ምክንያቱም የንጉሥ ዜይኑን ሄኖቲኮን እውነት ነው "ሁለት ባህርይ"(In Two Natures) የሚል ነገረ-ክርስቶስን ቢያወግዝም እና የኬልቄዶንን ጉባኤ ውሳኔ ቅቡልነት ቢቃወምም በግልጽ(Explicitly) በሆነ መንገድ ጉባኤውን አላወገዘም። በዚህ ምክንያት ቅዱስ ሳዊሮስ ከአባቶቹ ከእነ ቅዱስ ጴጥሮስ ሮሀዊ ጎን ቆሞ እነ ጴጥሮስ ሞንጎስን ተቃውሟል።

በዚያው ልክ ግን በኢ-ኬልቄዶናውያን ዘንድ ተገንጣዎች እና ወግ አጥባቂ የሆኑ፣ለአንድነት የማይቀኑ ሰዎች እንደ የጆፓ ጳጳስ ቴዎዶጦስ፣ዮልያኖስ ፈረሳዊ እና ተከታዮቹ እንዲሁም የቴላ ጳጳስ ዮሐንስ፣ኢሳይያስ አርመንያዊ እና ጎርጎርዮስ ዘጳንጦስ ያሉ ሰዎችም ነበሩ። ቅዱስ ሳዊሮስ ሁለቱንም አካላት ተቃውሟል እነ ጴጥሮስ ሞንጎስንም ሆነ ኬልቄዶናውያንን ዳግም ጥምቀት አጥምቀው ከኅብረት የሚጨምሩትንም ሆነ በዳግም-ቅብአተ ሜሮን (Re-Anointing) የሚቀበሉ ኢ-ኬልቄዶናውያንን ተቃውሟል። እነርሱን በሚቃወመው ደብዳቤውም² በቅዱስ ሜሮን ኬልቄዶናውያንን ወደ ኅብረት ማግባትን ኬልቄዶኖውያንን በዚህ መልኩ መቀበል ከመንፈስቅዱስ ፀጋ የተነጠሉ እና ፀጋ መንፈስቅዱስ ያልተቀበሉ ስለሚያስብላቸው፣ የምንከተለው የቀደሙን አበው ባስቀመጡት ነው ይላል፤ይህም ማለት በቀደሙት አበው ዘንድ በቅዱስ ቆጵርያኖስ እና በሮሙ ፖፕ እስጢፋኖስ መካከል የተነሳውን ክርክር ያነሳዋል፣በቅዱስ ቆጵርያኖስ እና በአፍሪካውያን ጉባኤያት የተቀነነው "ከማንኛውም ምንፍቅና የሚመጣ ሰው ምንም አይነት ጥምቀት ካልተጠመቀ፣ በቤተክርስቲያን ጥምቀት ፍጽምናን ማግኘት አለበት" የሚል ቢሆንም የማንኛውም አይነት መናፍቃን እንደሆኑ አለዩም ነገርግን ሁሉንም በአንድ አይነት ተቀጽላ አመጡት እንጂ³ ይህን አቋም የያዙት ግን ለእግዚአብሔር ከመቅናት እና ለእርሱ ካላቸው ፍቅር ነው ይለናል ቅዱስ ሳዊሮስ⁴ ነገርግን በወቅቱ የነበረ ታላቁ ቅዱስ ዲዮናስዮስ ዘእስክንድርያ የምንፍቅናዎቹን አይነት እና ቀመረ-ጥምቀቱን (Formula of baptism) ይለያያል ማለትም ጥምቀቱ በስመ-ሥላሴ ከሆነ እና ጥምቀቱ የተፈጸመው በመናፍቃን ቢኾንም እንኳ የሦሥቱን የሥላሴ አካላቶችን የሚያምኑ ከሆነ ድጋሜ አይጠመቁም የሚል መካከለኛ አቋም የቤተክርስቲያን ነው ይለናል ቅዱሱ⁵ የአፍሪካውያን እና የቅዱስ ቆጵርያኖስ አቋም መናፍቃንን በአንድ መገለጫ ቢጠቅሱም በዘመነኛቸው በቅዱስ ዲዮናስዮስ ግን ተለያይቷል ይህን አስመልክቶ ቅዱስ ሳዊሮስ ሲያጠቃልለው እንዲህ ይለናል፦

"በሥጋዊ ሕመም ጊዜ እያንዳንዱ ደካማነት በጥቅሉ በሽታ ተብሎ እንደሚጠራና ይህ አጠቃላይ ስምም እንደ ትኩሳት፣ የሆድ እብጠት እና የዝሆኔ በሽታ (Elephantiasis) ያሉ ብዙ የተለያዩ በሽታዎችን እንደሚያጠቃልል ሁሉ፤ በእምነት ድክመት ረገድም ከጤናማው ቃል (ከቀጥተኛው እምነት) ዘወር ማለት ሁሉ በጥቅሉ ምንፍቅና⁶ ይባላል። ነገር ግን በዚህ ጥቅል ስም ስር የሚካተቱት እያንዳንዱ መንፈሳዊ በሽታዎች ተመሳሳይ ባህርይ የላቸውም፤ በክፋታቸውም (በክህደት ደረጃቸው) እኩል አይደሉም። ነገር ግን፣ አንድ የተዋጣለት ሐኪም ትኩሳት ያለበትን ሰው በአንድ መንገድ፣ ብርድ ብርድ የሚለውን ወይም የሆድ እብጠት ያለበትን ወይም የጣፊያ ክፍል ያበጠበትን ሰው ደግሞ በሌላ መንገድ እንደሚያክም ሁሉ፤ በተመሳሳይ መልኩ አብያተ ክርስቲያናትን ከተራ መንፈሳዊነትና ማስተዋል በላይ በሆነ ጥበብ የመገቡና የፈወሱ አባቶችም የእያንዳንዱን ክህደት ባህርይ መለየት ትክክል እንደሆነ ፈረዱ። በብናጥስ⁷ እና በፎጢኖስ⁸ በሽታ የተያዙትን ሰዎች ለማከም የሚሆን ፈውስ፣ በጳውሎስ ሳምሳጢ⁹ የክህደት ዝቅጠትና ረግረግ ከቆሸሹት ሰዎች ጋር እኩል መሆን የለበትም ብለው አሰቡ። የሦስት መቶ አሥራ ስምንቱ (የኒቂያ) አባቶች አሥራ ዘጠነኛው ቀኖና ከጳውሎስ ሳምሳጢ ወገን የሚመጡት እንደገና እንዲጠመቁ (Re-Baptized) ያዝዛል፤ ነገር ግን ከፎጢኖስና ከብናጥስ ወገን ወደ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ለሚመለሱት ደግሞ በፍርግያ ሎዶቅያ በተሰበሰበው ሲኖዶስ የተደነገገው መቶ አሥረኛው ቀኖና በቅብአ ሜሮን (Chrism) ብቻ ፍጹማን እንዲሆኑ ወሰነ፤ ምንም እንኳን የሳምሳጢው ጳውሎስንና የፎጢኖስን አሳዛኝ ክህደት የወለደቻቸው በአብዛኛው ያችው አንዲት ስንፍና ብትሆንም፣ እርስ በርሳቸውም የሚለያዩት በጥቂቱ ብቻ ቢሆንም።"¹⁰

ስለዚህ በቅዱስ ሳዊሮስ ዓይን የኬልቄዶናውያን ሚስጥራት እንዴት መታየት አለባቸው? በንስጥሮሳውያን ላይም ቢኾን በቤተክርስቲያን ዘንድ አንዳንዶች በዳግም-ጥምቀት አንዳንዶች በቅብአ ሜሮን እንደሚቀበሏቸው፣በኋላ ላይ ግን ንስጥሮሳውያን ወደ ቤተክርስቲያን ኅብረት ሲመጡ ንስጥሮሳዊነትን በመካድ (By confession) ብቻ እንዲሆን ተወስኗል ስለሆነም የኬልቄዶናውያን ጉዳይም ከዚህ የተለየ አይሆንም።የቅዱስ ሳዊሮስን ሀሳብ እንዲህ መረዳት እንችላለን፦
1.ንስጥሮሳውያን ሆኑ ኬልቄዶናውያን በተዋሕዶ ካለው ልዩነት በቀር በክርስቶስ ዘልዓለማዊነት፣ከአብ ጋር ዕሩይ እና የተካከለ መኾኑን ያምናሉ። ይህ ማለት ልክ እንደ ፎጢኖስ ኾነ እንደ ጳውሎስ ሳምሳጢ ሊታዩ አይገቡም ይህም ማለት የንስጥሮሳውያን ክህደት በተዋሕዶው ነበር የጳውሎስ ሳምሳጢ እና የፎጢኖስ ክህደት ግን ከክርስቶስ መለኮታዊ ባህርይ ጋር የሚገናኝ ምንፍቅና በመናገራቸው፣የንሰጥሮሳውያን ግን ከዚህ በተለየ በመኾኑ ነው ቅዱስ ሳዊሮስ ሁለቱን ያወዳደረው።
2.ቀመረ-ጥምቀታቸው(Baptism Formula) በሥላሴ ስም የተከወነ መኾኑ እና በሥላሴ ላይ ያላቸው እምነት ልከኛ መኾኑ።
3.በቀደሙት አበው ዘንድ ይህ እንደ መተዳደሪያ ያገለገለ እና እንደ ቅዱስ ጢሞቴዎስ ዘእስክንድርያ እና ቅዱስ ጴጥሮስ ዘሮሀ ያሉ ኬልቄዶንን የተቃወሙ የተዋሕዶ አርበኞች የቴዎዶጦስ ዘጆፓን ሀሳብ ሳይሆን የቅዱስ ሳዊሮስን ሀሳብ መቀበላቸው ሲኾን ይህንን ትምህርታዊ ቅብብሎሽ ቅዱስ ሳዊሮስን ያጠናው Iain R.Torrance እንዲህ ይገልጠዋል፦
"እርሱ የዳግም ቅብአትን(Re-Anointing) ሥርዓት በግልጽ አውግዟል። በዚህም ምክንያት፣ ከቄርሎስ  ተነሥቶ፣ በጢሞቴዎስ በኩል አልፎ፣ እስከ ሳዊሮስ ድረስ የዘለቀውን የማይለወጥና ወጥ የሆነ የአሠራር ሥርዓት በግልጽ ማየት እንችላለን።"¹¹

@pan_oriental_orthodox6