ቀዳ እና ቀደር (القضاء والقدر)
1. ቀዳእና ቀደር ምንድነው?ቀደር (القدر) ማለት አላህ ﷻ ነገሮችን ከመፍጠሩ በፊት በዕውቀቱ ማወቁ፣ መመዘኑና መወሰኑ ነው።
ቀዳእ (القضاء) ደግሞ አላህ የወሰነው ነገር በጊዜው መከሰቱና እውን መሆኑን ይጠቃልላል። ከዑለማዎች መካከል በእነዚህ ሁለት ቃላት ትርጉም ላይ የተለያዩ ዝርዝር ገለጻዎች አሉ፤ ነገር ግን ዋናው እምነት አላህ የሁሉንም ነገር ዕውቀትና ውሳኔ አለው፣ የሚሆነውም በእርሱ ፈቃድ ነው የሚለው ነው።
2. ቀዳ እና ቀደር የኢማን አካል ነውጂብሪል عليه السلام ወደ ነቢዩ ﷺ መጥቶ ስለ ኢማን ሲጠይቅ፣ ነቢዩ ﷺ ከኢማን አካላት መካከል፦
«وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ»“በቀደር፣ በመልካሙም ሆነ በመጥፎው፣ ማመን” መሆኑን ገለጹ።
(ሰሒሕ ሙስሊም)
ስለዚህ ቀደርን መካድ ወይም “አላህ አያውቅም፣ ነገሮች ያለ እርሱ ውሳኔ ይከሰታሉ” ማለት የኢስላማዊ እምነትን መሠረት ይጎዳል።
3. ቀደር አራት ደረጃዎች አሉትየአህሉስ-ሱና ዑለማዎች ቀደርን በአራት ዋና ደረጃዎች ያብራራሉ፦
① አል-ዒልም — የአላህ ዕውቀትአላህ ﷻ ያለፈውን፣ ያለውንና ወደፊት የሚሆነውን ሁሉ ያውቃል።
አላህ እንዲህ ይላል፦
﴿وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾“አላህ በሁሉም ነገር ዐዋቂ ነው።”
(አል-በቀራህ 2፥282)
② አል-ኪታባህ — መጻፍአላህ ﷻ የሚሆነውን በላውሕ አል-መሕፉዝ ጽፎታል።
አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦
﴿مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا﴾“በምድርም ሆነ በራሳችሁ ላይ የሚደርስ አደጋ እኛ ከመፍጠራችን በፊት በመጽሐፍ ውስጥ የተጻፈ ነው።”
(አል-ሐዲድ 57፥22)
③ አል-መሺኣህ — የአላህ ፈቃድበዓለም ውስጥ የሚከሰት ሁሉ ከአላህ ፈቃድ ውጭ አይሆንም።
﴿وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ﴾“እናንተ አትሻም አላህ ካልሻ በስተቀር።”
(አል-ኢንሳን 76፥30)
④ አል-ከልቅ — መፍጠርአላህ ﷻ የሁሉም ፈጣሪ ነው።
﴿اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ﴾“አላህ የሁሉም ነገር ፈጣሪ ነው።”
(አዝ-ዙመር 39፥62)
⸻
4. ይህ ማለት ሰው ምርጫ የለውም ማለት ነው?አይደለም።ይህ በቀደር ጉዳይ በጣም አስፈላጊ ነጥብ ነው። ኢስላም ሰው ምንም ምርጫ የሌለው እንደ ተገደደ ነገር አያስተምርም።
ሰው መልካምን ወይም መጥፎን ለመምረጥ ፈቃድና ችሎታ አለው። ስለዚህ ለምርጫው ይጠየቃል።
ለምሳሌ፦ አንድ ሰው ሰላት ለመስገድ ቆመ። ይህን በግድ አልተደረገም፤ እርሱ ፈልጎና መርጦ ነው የሚሰግደው። ሌላ ሰው ሌብነትን ከመረጠም በራሱ ምርጫ ነው።
ነገር ግን
የሰው ፈቃድ ከአላህ ፈቃድ ውጭ አይደለም።⸻
5. “ቀደር እንዲህ ነው” ብሎ ኃጢአትን ማመካኘት ይቻላል?አይቻልም።
ሰው ኃጢአት ሲሠራ “አላህ እንዲህ ጽፎልኛል፤ ስለዚህ ኃጢአቱ የእኔ ጥፋት አይደለም” ማለት ትክክል አይደለም።
አላህ ለባሮቹ መልካምን አዝዟል፣ ክፉንም ከልክሏል። ሰው ደግሞ የሚሠራውን ይመርጣል።
ስለዚህ፦
ከኃጢአት በፊት → ትእዛዝን መከተልና ከኃጢአት መራቅ አለብህ።ኃጢአት ከተፈጸመ በኋላ → ተውበት ማድረግ አለብህ፤ “ቀደር ነው” ብለህ ራስህን አትመካከር።⸻
6. በሰው ላይ የሚደርስ መከራ ሲኖር ቀደርን ማመንአንድ ሰው ሀብቱን አጣ፣ በሽታ ደረሰበት፣ የሚወደውን ሰው አጣ፣ ወይም ሌላ መከራ ደረሰበት ከሆነ እንዲህ ብሎ ማመን አለበት፦
“ይህ በአላህ ዕውቀትና ፈቃድ ነው፤ አላህም በዚህ ውስጥ የማላውቀው ጥበብ አለው።”አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦
﴿مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ﴾“ምንም መከራ በአላህ ፈቃድ ካልሆነ በቀር አይደርስም፤ በአላህም የሚያምን ሰው ልቡን ይመራለታል።”
(አት-ተጋቡን 64፥11)
ይህ ማለት ሙስሊሙ መከራ ሲመጣ እጁን አጣጥፎ እንዲቀመጥ አይደለም። መከራን ለማስወገድ የሚችለውን ምክንያት ይወስዳል፣ ከዚያም በአላህ ይመካል።
⸻
7. ቀደር ማመን ማለት ምክንያቶችን መተው አይደለምአንድ ሰው፦ “ሁሉም በቀደር ከሆነ ለምን እሠራለሁ?” ቢል መልሱ፦
አላህ የውጤቱን ብቻ ሳይሆን ምክንያቶቹንም ወስኗል።ስለዚህ ለምሳሌ፦
ረሃብ → ምግብ ትፈልጋለህ።
ጥማት → ውሃ ትጠጣለህ።
ህመም → ሕክምና ትፈልጋለህ።
ድህነት → ለመስራት ትጥራለህ።
የአኺራ ስኬት → ኢባዳ፣ ተውበትና መልካም ሥራ ታደርጋለህ።
ተወኩል (በአላህ መመካት) ማለት ምክንያትን መተው ሳይሆን ምክንያቱን ወስደህ ውጤቱን በአላህ ላይ መተው ነው።8. ቀደር ምስጢር ነውእኛ ቀደርን
እናምናለን፤ ግን የቀደርን ሙሉ ምስጢር ማወቅ አንችልም።
ስለዚህ “ለምን አላህ ይህን እንዲሆን ፈቀደ?” የሚለውን ሁሉ ማወቅ አንችልም። አላህ ግን ጥበበኛ ነው።
﴿وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾“አላህ ዐዋቂና ጥበበኛ ነው።”
⸻
9. ቀደር በሙስሊም ሕይወት የሚያመጣውቀደርን በትክክል የሚያምን ሰው፦
መልካም ነገር ሲያገኝ → አይኮራም፣ አላህን ያመሰግናል።መከራ ሲደርስ → ተስፋ አይቆርጥም፣ ይታገሳል።ነገር ሲያመልጠው → “ቢሆን ኖሮ…” ብሎ ራሱን አያሰቃይም።ኃጢአት ሲሠራ → ቀደርን ሰበብ አያደርግም፣ ወደ አላህ ይመለሳል።ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦
“በሚጠቅምህ ነገር ላይ ጠንክር፣ ከአላህ እርዳታን ፈልግ፣ አትደክም። አንድ ነገር ቢደርስብህ ‘ባደርግ ኖሮ እንዲህ ይሆን ነበር’ አትበል፤ ‘ይህ የአላህ ቀደር ነው፣ የፈለገውን ያደርጋል’ በል።”(ሰሒሕ ሙስሊም)
10. በአጭሩ የቀደር እምነትቀደርን ማመን ማለት፦
አላህ ሁሉን ያውቃል፤ ሁሉን ጽፏል፤ ሁሉ በእርሱ ፈቃድ ይከሰታል፤ አላህም የሁሉም ፈጣሪ ነው። በተመሳሳይ ጊዜ ሰው ፈቃድና ምርጫ አለው፣ በምርጫውም ይጠየቃል።ስለዚህ ሙስሊሙ
ከመሞከር በፊት “ቀደር ነው” አይልም፤ ከሞከረ በኋላ ውጤቱ እንዳሰበው ካልሆነ “ይህ የአላህ ቀደር ነው” ብሎ ልቡን ያረጋጋል።ይህ ነው በቀደር ማመን፦ ምክንያትን መውሰድ + አላህን መተማመን + በውጤቱ መታገስ + በችሮታው ማመስገን።ᏃᗩᏦᏆᖇ˙Official Channel”
